AGS4 – format wymiany danych geotechnicznych w praktyce
Jak zbudowany jest plik AGS4 (GROUP, HEADING, UNIT, TYPE, DATA), które grupy są najważniejsze – PROJ, LOCA, GEOL, WSTG, SAMP, ISPT, SCPG/SCPT, DPRG/DPRB – jak walidować plik i dlaczego zamawiający infrastrukturalni go wymagają.
Coraz więcej specyfikacji przetargowych – szczególnie przy dużych inwestycjach liniowych, projektach z udziałem firm zagranicznych i kontraktach w formule „projektuj i buduj” – zawiera zdanie: wyniki badań należy przekazać również w formacie AGS4. Dla firmy, która dotąd oddawała PDF-y i arkusze Excela, to bywa zaskoczenie. Ten artykuł wyjaśnia, czym jest AGS4, jak wygląda plik od środka i na co uważać, żeby przekazany plik dał się wczytać po drugiej stronie.
Czym jest AGS
AGS to format opracowany przez brytyjskie Association of Geotechnical and Geoenvironmental Specialists – zrzeszenie firm geotechnicznych i środowiskowych. Pierwsza wersja powstała w 1992 r., czwarta generacja (AGS4) w 2010 r. Obecnie najczęściej stosowaną i wskazywaną w specyfikacjach wersją jest AGS 4.1.1 (2022); narzędzia walidacyjne obsługują też nowsze słowniki – przed przekazaniem danych ustal z zamawiającym wymaganą wersję.
AGS nie jest formatem raportu – nie zastępuje kart otworów ani dokumentacji. To ustrukturyzowany zapis danych faktograficznych (lokalizacja, warstwy, próbki, wyniki badań), który da się wczytać do bazy danych, programu do modelowania 3D, GIS-u czy narzędzia BIM bez ręcznego przepisywania.
Budowa pliku
Plik AGS4 to zwykły plik tekstowy (rozszerzenie .ags), w którym dane są zapisane jako pola w cudzysłowach rozdzielone przecinkami. Plik składa się z grup (GROUP), a każda grupa z wierszy oznaczonych pierwszym polem:
| Wiersz | Znaczenie |
|---|---|
GROUP |
nazwa grupy (4 znaki, np. LOCA) |
HEADING |
nazwy pól grupy (np. LOCA_ID, LOCA_NATE, LOCA_NATN) |
UNIT |
jednostki pól (m, kPa, MPa, %…) |
TYPE |
typy danych pól |
DATA |
kolejne rekordy |
Przykład (skrócony):
"GROUP","LOCA"
"HEADING","LOCA_ID","LOCA_TYPE","LOCA_NATE","LOCA_NATN","LOCA_GL","LOCA_FDEP"
"UNIT","","","m","m","m","m"
"TYPE","ID","PA","2DP","2DP","2DP","2DP"
"DATA","BH01","CP","5521345.20","5778902.15","112.35","8.00"
"DATA","CPT01","CPT","5521360.00","5778910.00","112.40","15.20"
Najważniejsze typy danych:
- ID – identyfikator (np. LOCA_ID), wiąże grupy ze sobą,
- PA – wartość z listy skrótów (zdefiniowana w grupie ABBR),
- X – tekst,
- 2DP, 3DP – liczba o określonej liczbie miejsc po przecinku; 2SF, 3SF – liczba cyfr znaczących,
- DT – data/czas w określonym formacie,
- U – wartość ze zmienną dokładnością.
Kilka zasad technicznych, o które najczęściej potykają się pliki tworzone ręcznie:
- separator dziesiętny to kropka, niezależnie od ustawień regionalnych,
- każde pole jest w podwójnych cudzysłowach,
- linie kończą się CR+LF,
- plik powinien być w ASCII (lub zgodnie z wymaganiami wersji – polskie znaki w opisach to częste źródło błędów walidacji, dlatego opisy zwykle się transliteruje),
- każda grupa danych musi mieć swoje jednostki i typy opisane w grupach UNIT i TYPE, a skróty PA – w ABBR.
Grupy obowiązkowe i słownikowe
Każdy plik zawiera kilka grup „administracyjnych”:
| Grupa | Zawartość |
|---|---|
| PROJ | projekt: identyfikator, nazwa, lokalizacja, zleceniodawca, wykonawca |
| TRAN | transmisja: wersja AGS, data wydania pliku, status (np. wstępny/ostateczny), układ odniesienia |
| ABBR | definicje skrótów używanych w polach PA |
| TYPE | definicje typów danych użytych w pliku |
| UNIT | definicje jednostek użytych w pliku |
| DICT | definicje grup i pól niestandardowych (spoza słownika AGS) |
DICT to ważna furtka: jeśli potrzebujesz pola, którego nie ma w słowniku (np. polskiego symbolu gruntu wg PN-86), definiujesz je w DICT i plik nadal jest poprawny.
Najważniejsze grupy danych
| Grupa | Zawartość | Klucz |
|---|---|---|
| LOCA | punkty badawcze: typ (otwór, CPT, DP…), współrzędne, rzędna terenu, głębokość końcowa | LOCA_ID |
| GEOL | opis warstw: strop, spąg, opis, kod legendy, kod geologiczny, stratygrafia | LOCA_ID + GEOL_TOP |
| DETL | opis szczegółowy (wtrącenia, cechy w przedziałach głębokości) | |
| WSTG / WSTD | woda gruntowa: nawiercenie (WSTG) i odczyty w czasie (WSTD) | |
| SAMP | próbki: głębokość, typ, identyfikator, średnica | LOCA_ID + SAMP_TOP + SAMP_TYPE + SAMP_REF |
| ISPT | badanie SPT: liczba uderzeń, przyrosty | |
| SCPG | CPT – informacje ogólne o badaniu (stożek, współczynnik powierzchni, klasa badania) | |
| SCPT | CPT – odczyty (qc, fs, u2… w głębokości) | |
| SCPP | CPT – parametry wyinterpretowane | |
| DPRG | sondowanie dynamiczne – informacje ogólne (typ sondy, młot, stożek) | |
| DPRB | sondowanie dynamiczne – liczby uderzeń w przyrostach | |
| CORE, FRAC, DISC | rdzeniowanie (TCR, SCR, RQD), spękania, nieciągłości | |
| WETH | zwietrzenie | |
| IVAN | badanie sondą krzyżakową (FVT) | |
| LNMC, LLPL, LDEN, GRAG/GRAT | laboratorium: wilgotność, granice Atterberga, gęstość, uziarnienie | SAMP |
| FILE | pliki towarzyszące (np. zdjęcia rdzeni, karty PDF) |
Grupy są powiązane kluczami. Rekord w SAMP odwołuje się do punktu z LOCA, wynik w LNMC – do próbki z SAMP. Jeśli klucz się nie zgadza (np. próbka z nieistniejącego otworu), walidator zgłosi błąd.
Walidacja
Plik, który „otwiera się w Notatniku”, nie musi być poprawny. Przed przekazaniem plik trzeba przepuścić przez walidator AGS. Sprawdza on m.in.:
- strukturę pliku (kolejność wierszy, cudzysłowy, końce linii),
- zgodność nazw grup i pól ze słownikiem AGS (lub z definicjami w DICT),
- obecność wymaganych grup (PROJ, TRAN, UNIT, TYPE, a przy PA – ABBR),
- zgodność wartości z zadeklarowanym typem (np. 2DP z dokładnie dwoma miejscami po przecinku),
- unikalność kluczy i istnienie rekordów nadrzędnych (np. LOCA dla każdej próbki),
- znaki spoza dopuszczalnego zestawu.
Walidatory udostępnia samo stowarzyszenie AGS oraz społeczność (m.in. otwarta biblioteka Python python-ags4 utrzymywana przez grupę roboczą AGS i aplikacja desktopowa oparta na niej). Plik oddany zamawiającemu powinien przejść walidację bez błędów; ostrzeżenia warto przejrzeć i ewentualnie opisać w piśmie przewodnim.
Dlaczego zamawiający tego wymagają
- Dane przeżywają projekt. Inwestycja liniowa trwa kilkanaście lat: koncepcja, STEŚ, projekt budowlany, wykonawczy, budowa, eksploatacja. Dane w AGS można wczytać do wspólnej bazy i wykorzystać na każdym etapie – bez przepisywania z PDF-ów.
- Modele 3D i BIM. Programy do modelowania geologicznego i środowiska BIM importują AGS bezpośrednio. Model podłoża zbudowany z kilkuset otworów z PDF-ów to tygodnie pracy; z AGS – godziny.
- Kontrola jakości. Walidacja wymusza kompletność: każda próbka ma otwór, każdy otwór współrzędne, każda jednostka jest zdefiniowana.
- Niezależność od wykonawcy. Zamawiający nie jest uzależniony od programu, w którym wykonawca prowadził dane.
- Standard międzynarodowy. W Wielkiej Brytanii AGS jest wymagany powszechnie, w tym przez zarządców infrastruktury drogowej i kolejowej; w innych krajach (m.in. Irlandia, Hongkong, Australia, Nowa Zelandia) jest szeroko stosowany. Firmy projektowe z tych rynków oczekują go także w Polsce.
Na co uważać przy pierwszym pliku AGS
- Współrzędne i układ. Podaj układ odniesienia (np. PL-2000 strefa 6, EPSG:2177) i wysokości (PL-EVRF2007-NH) w TRAN lub w polach LOCA. Uważaj na kolejność E/N – w polskich układach „X” to północ.
- Opis gruntu. Pole GEOL_DESC to tekst; klasyfikacja wg PN-86 nie ma odpowiednika w słowniku – albo dodaj ją przez DICT, albo podaj w opisie. Kod legendy (GEOL_LEG) powinien odpowiadać liście kodów uzgodnionej z zamawiającym.
- CPT. Wiele programów oczekuje qc w MPa i fs w MPa (zgodnie z jednostkami słownika) – sprawdź, czy nie eksportujesz fs w kPa z jednostką „MPa”.
- Sondowania dynamiczne. W DPRG podaj typ sondy zgodny z ISO 22476-2 (DPL, DPM, DPH, DPSH-A, DPSH-B), a w DPRB – przyrost wpędu odpowiadający N10 lub N20.
- Otwory „z interpretacji”. Profile odczytane z przekroju (otwory wirtualne) nie powinny trafić do AGS jako badania.
- Wersja. Zamawiający może wymagać konkretnej wersji (4.0.4, 4.1, 4.1.1…) – nagłówek TRAN_AGS musi się z nią zgadzać.
Jak to wygląda w geocore
geocore eksportuje dane zlecenia do pliku AGS 4.1.1. W pliku znajdują się grupy PROJ, TRAN, LOCA (otwory i sondowania), GEOL i DETL (warstwy i opis szczegółowy), WETH, CORE i FRAC, DISC, WSTG (zwierciadło), ISPT (SPT), IVAN (FVT), SAMP z wynikami laboratoryjnymi (LNMC, LLPL, LDEN, GRAG/GRAT), SCPG/SCPT/SCPP (CPT), DPRG/DPRB (DP) oraz FILE dla zdjęć z terenu, a także grupy słownikowe DICT, ABBR, TYPE i UNIT. Polskie znaki są transliterowane, nagłówki, typy i jednostki zgodne ze słownikiem AGS 4.1.1. Przed pobraniem można obejrzeć podgląd pliku – listę grup i ich zawartość w tabeli – a przy zdjęciach plik pobiera się jako ZIP. Otwory wirtualne z przekrojów są pomijane. Gotowy plik i tak warto sprawdzić zewnętrznym walidatorem AGS przed przekazaniem.
Źródła
- Association of Geotechnical and Geoenvironmental Specialists, AGS4 Data Format – specyfikacja i słownik (wersja 4.1.1), ags.org.uk/data-format.
- The National Archives (UK), PRONOM – opis formatu AGS4 (fmt/1649).
- AGS Data Format Working Group, biblioteka
python-ags4i aplikacja walidacyjna (gitlab.com/ags-data-format-wg). - PN-EN ISO 22476-1, PN-EN ISO 22476-2 – definicje badań CPT i DP odwzorowywanych w grupach SCPG/SCPT i DPRG/DPRB.