Przekrój geotechniczny: jak łączyć warstwy między otworami i czego nie wolno dorysować
Korelacja warstw, wyklinowania, soczewki, interpolacja zwierciadła wody i przewyższenie skali – praktyczne zasady rysowania przekroju, który jest modelem podłoża, a nie ilustracją.

Przekrój geotechniczny jest najbardziej „interpretacyjnym” załącznikiem dokumentacji. Karta otworu to zapis obserwacji, przekrój – hipoteza o tym, co jest między otworami. Projektant, który na jego podstawie dobiera poziom posadowienia czy długość pali, zwykle nie wie, które linie są pewne, a które narysowano „bo tak wyglądało ładniej”. Dlatego zasady korelacji warto mieć spisane, a przekrój – rysować tak, żeby odróżniał fakty od interpretacji.
Zacznij od modelu geologicznego, nie od linii
Zanim połączysz pierwszą parę warstw, odpowiedz na pytania:
- jakie jednostki genetyczne występują na terenie – nasypy, osady holoceńskie (namuły, torfy, piaski rzeczne), plejstoceńskie gliny zwałowe, piaski wodnolodowcowe, iły zastoiskowe, utwory neogenu,
- jak te jednostki zwykle zalegają – gliny zwałowe tworzą rozległe pokrywy z soczewkami piasków; osady rzeczne – wypełnienia koryt i soczewy; iły zastoiskowe – poziome, ciągłe warstwy z laminacją,
- co mówią mapy geologiczne (np. Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000) i archiwalne otwory z okolicy.
Korelacja bez modelu geologicznego sprowadza się do łączenia symboli o tej samej nazwie. To prosta droga do połączenia piasku rzecznego z piaskiem wodnolodowcowym, tylko dlatego, że oba są „Pd”.
Co łączyć: wydzielenia, nie symbole
Na przekroju łączy się warstwy geotechniczne (wydzielenia o zbliżonej genezie, rodzaju gruntu i stanie), a nie pojedyncze symbole z kart. W praktyce:
- najpierw przypisz każdą warstwę z karty do wydzielenia (np. I – nasypy, IIa – piaski drobne średnio zagęszczone, IIIa – gliny zwałowe twardoplastyczne, IIIb – gliny zwałowe plastyczne),
- dopiero potem koreluj wydzielenia między otworami.
Dwie gliny piaszczyste o różnym stanie (tpl i pl) to zwykle różne warstwy geotechniczne – nawet jeśli w obu otworach leżą na tej samej rzędnej. Z kolei glina piaszczysta i glina pylasta o tej samej genezie i stanie mogą tworzyć jedno wydzielenie.
Korelacja warstw krok po kroku
- Ustal poziomy przewodnie – warstwy ciągłe i łatwe do rozpoznania: strop gliny zwałowej, strop iłów, spąg nasypów, torfy. Od nich zaczynasz.
- Koreluj od góry i od dołu, zachowując kolejność. Warstwy nie mogą się „krzyżować” – jeżeli w otworze 1 piasek leży nad gliną, a w otworze 2 pod nią, to albo masz dwie różne warstwy piasku, albo glina się wyklinowuje.
- Sprawdź sensowność nachyleń. Strop gliny spadający o 4 m na 20 m (ok. 11°) jest możliwy (np. rynna, krawędź doliny), ale wymaga uzasadnienia – i najlepiej dodatkowego otworu lub sondowania.
- Wykorzystaj sondowania. CPT i DP między otworami pokazują granice warstw i ich ciągłość. Profil qc to często najlepszy argument za połączeniem lub rozdzieleniem warstw.
- Zaznacz granice niepewne linią przerywaną.
Wyklinowania
Warstwa występująca w jednym otworze, a nieobecna w sąsiednim, musi się gdzieś skończyć. Typowe konwencje:
- wyklinowanie w połowie odległości między otworami – najczęstsze, bo nie faworyzuje żadnego z otworów,
- wyklinowanie bliżej otworu, w którym warstwa występuje – gdy przemawia za tym geneza (np. krawędź soczewy) albo sondowanie.
Wyklinowanie rysuje się jako zbieżny klin, a nie pionowe ucięcie. Pionowa granica między gruntami na przekroju (poza ścianą wykopu czy uskokiem) prawie zawsze oznacza, że autor nie podjął decyzji interpretacyjnej.
Soczewki i przewarstwienia
Soczewkę – warstwę obecną w jednym otworze, otoczoną z obu stron innym gruntem – rysuje się jako zamknięty kształt wokół otworu, z zasięgiem nie większym niż do połowy odległości do sąsiednich otworów (chyba że dane mówią inaczej). Na przekroju warto ją podpisać jako soczewkę.
Cienkie przewarstwienia (kilka–kilkanaście cm) zwykle nie są rysowane jako osobne warstwy – opisuje się je w warstwie macierzystej („glina z przewarstwieniami piasku”). Wyjątek: przewarstwienia, które mają znaczenie dla projektu – np. nawodniony piasek w glinie w strefie wykopu albo warstewka torfu pod fundamentem.
Interpolacja zwierciadła wody
Zwierciadło wody na przekroju łączy się między otworami tylko dla tego samego poziomu wodonośnego i tylko z wartości ustabilizowanych. Zasady:
- nie łącz zwierciadła nawierconego w jednym otworze z ustabilizowanym w drugim,
- nie łącz wody swobodnej w piaskach przypowierzchniowych z wodą napiętą pod gliną – to dwa różne poziomy, każdy z własną linią,
- sączenia i woda zawieszona to obserwacje punktowe – nie rysuje się ich jako ciągłej linii,
- przy pomiarach z różnych dat podaj daty (zwierciadło z kwietnia i z września to nie ten sam stan),
- poza skrajnymi otworami linii nie przedłużaj albo przedłużaj wyraźnie jako ekstrapolację.
Linia zwierciadła między otworami jest prosta tylko w uproszczeniu – w rzeczywistości jej kształt zależy od warunków zasilania i drenażu (cieki, rowy, studnie). Przy projektach odwodnień to zastrzeżenie powinno znaleźć się w opisie.
Przewyższenie skali
Przekroje rysuje się zwykle w skali pionowej 1:100 i poziomej 1:500–1:2000, czyli z przewyższeniem 5–20 razy. To konieczne – inaczej warstwy o miąższości 1 m byłyby niewidoczne. Ale ma konsekwencje:
- nachylenia są przesadzone: spadek stropu 1:20 (ok. 3°) przy przewyższeniu 10× wygląda jak 1:2 (ok. 27°),
- skarpy i zbocza wyglądają na strome – przekroju z przewyższeniem nie używa się do oceny stateczności ani do wymiarowania skarp; do tego potrzebny jest przekrój w skali 1:1,
- przy porównywaniu przekrojów w różnych skalach łatwo o błędne wnioski.
Skala pionowa i pozioma (lub przewyższenie) muszą być podane na przekroju.
Czego nie wolno dorysować
To najważniejsza część. Na przekroju nie powinno się pojawić:
- Warstw, których nie stwierdzono w żadnym otworze ani sondowaniu. Nawet jeśli „na pewno tam są” z mapy geologicznej – w takim przypadku opisz to w tekście, a nie na rysunku.
- Kontynuacji warstw poniżej dna otworów. Spąg ostatniej warstwy w otworze to „nie przewiercono”, a nie „warstwa kończy się tutaj”. Pod dnem otworu linię warstwy kończy się lub oznacza „spąg nieprzewiercony”.
- Ciągłych warstw tam, gdzie odległość między otworami przekracza zasięg sensownej korelacji – przy 150 m między otworami i zmiennej genezie lepiej przerwać przekrój lub oznaczyć strefę jako nierozpoznaną.
- Wygładzonych granic tam, gdzie dane pokazują nieregularność. Uśrednienie stropu gliny „bo ładniej” usuwa informację o rynnie, w której może stać woda.
- Zwierciadła wody w otworach, w których jej nie nawiercono – brak wody to wynik, nie luka do wypełnienia.
- Parametrów warstwy w miejscach, w których jej nie badano, bez zaznaczenia, że to przyjęcie przez analogię.
Prosta reguła: każdy element przekroju powinien dać się wskazać palcem w danych źródłowych – albo jako obserwacja, albo jako jawna interpolacja między obserwacjami.
Otwory wirtualne – narzędzie, nie dane
Czasem potrzebny jest „otwór” w miejscu bez badań – np. w osi fundamentu, żeby odczytać profil do obliczeń. Odczytanie warstw z przekroju w danym punkcie jest w porządku, pod warunkiem że:
- taki profil jest wyraźnie oznaczony jako odczyt z interpretacji, a nie badanie,
- nie trafia do statystyk parametrów ani do zestawień ilości badań,
- nie jest przekazywany dalej (np. do AGS) jako otwór.
Jak to wygląda w geocore

Moduł Przekroje w geocore buduje przekrój z wybranych otworów i sondowań wzdłuż linii na mapie (z rzutowaniem na oś). Dostępna jest automatyczna korelacja warstw: warstwy sąsiednich kolumn są dopasowywane po kolei od góry (po symbolu gruntu albo po warstwie geotechnicznej), a warstwy bez odpowiednika wyklinowują się w połowie odległości między kolumnami. Wynik jest punktem wyjścia – wydzielenia można potem edytować ręcznie. Linia zwierciadła wody łączy tylko poziomy ustabilizowane, a przy otworze można opisać głębokość, rzędną lub oba. Skalę pionową i poziomą ustawia się niezależnie, a przekrój można wydrukować do PDF lub DXF i dodać niweletę (także z pliku DXF). Otwór wirtualny odczytany z przekroju dostaje znacznik pochodzenia, ostrzeżenie na liście i dopisek na karcie, jest też pomijany w statystykach i eksporcie AGS.
Źródła
- PN-EN 1997-2:2009 Eurokod 7 – Część 2: Rozpoznanie i badanie podłoża gruntowego (model geologiczny i geotechniczny).
- Rozporządzenie MTBiGM z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dz.U. 2012 poz. 463), § 9 – model geologiczny w dokumentacji badań podłoża.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 18 listopada 2016 r. w sprawie dokumentacji hydrogeologicznej i dokumentacji geologiczno-inżynierskiej (Dz.U. 2016 poz. 2033).
- Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000.
- Z. Wiłun, Zarys geotechniki, WKŁ.