Dokumentacja › Laboratorium

21. Badanie trójosiowe

Badanie w aparacie trójosiowego ściskania (UU, CU, CD) – kształtki z odczytami wysokości, ciśnienia porowego i siły, punkt ścięcia (ε = 10 % albo max dewiatora), c i φ (całkowite i efektywne) z regresji σ1(σ3), cu, koła Mohra i dziewięć wykresów; karta i zestawienie xlsx.

W aplikacji: Laboratorium → Badanie trójosiowe

Wstęp

Moduł „Badanie trójosiowe” opracowuje wyniki badania w aparacie trójosiowego ściskania wg metodyki GeoLab (przeliczenie odczytów jak w Rys. 5.11 instrukcji GeoLab). Obsługuje trzy metodyki:

Metodyka Opis w aplikacji Wyniki do próbki
UU „UU – bez konsolidacji, bez odpływu” cu (średnia z kształtek), φu
CU „CU – z konsolidacją, bez odpływu” c′, φ′
CD „CD – z konsolidacją, z odpływem” c′, φ′

Dla każdej kształtki wpisujesz stałe (σ3, stała dynamometru, A0, H0, V0) i serię odczytów H, u, n, ΔV. Moduł liczy odkształcenie, przekrój, siłę, dewiator, naprężenia całkowite i efektywne, wyznacza punkt ścięcia wg wybranego kryterium, a z punktów wszystkich kształtek – c i φ (całkowite) i c′ i φ′ (efektywne) z regresji σ1 = Kp·σ3 + b.

Skąd dane: próbka z rejestru próbek. Dokąd trafiają wyniki: grupa „VII. Wytrzymałość” próbki (φ′, c′ albo cu, φu) – dalej na kartę otworu, przekroje, do statystyki. Normy nie ma domyślnie (pole „Norma” jest puste – instrukcja GeoLab jej nie podaje).

Układ ekranu

Moduł „Badanie trójosiowe”

  1. „Dodaj” – nowe badanie „Nowe badanie”: metodyka CU, kryterium ε = 10 %, jedna kształtka z 5 pustymi wierszami, wykresy „1. Dewiator naprężeń” i „7. Wytrzymałość na ścinanie (koła Mohra)”.
  2. Lista badań – podpis „CU · c′=31.2 kPa · φ′=16.7°” (UU: „UU · cu=… kPa”).
  3. „Podgląd PDF” – karta (aktywna, gdy któraś kształtka ma choć jeden punkt); „Generuj karty…”, „Kosz”.
  4. „Nagłówek sprawozdania” – ustawienia nagłówka kart laboratoryjnych (opis).
  5. „Zestawienie xlsx”.
  6. „Próbka” – nazwa domyślna badania „{próbka} · trójosiowe”.
  7. „Metodyka” – UU / CU / CD.
  8. „Kryterium ścięcia” – „ε = 10 %” albo „(σ1 − σ3) = max”.
  9. „Szybkość ścinania [mm/h]”.
  10. „Norma” – tekst (podpowiedź „—”).
  11. „Data”.
  12. Panel wyników – nagłówek „Badanie trójosiowe {metodyka} – kryterium {kryterium}”, c i φ (całkowite), c′ i φ′ (efektywne) albo cu, „Liczba kształtek (do c i φ)” oraz status „Wynik trafia do próbki {próbka} (phi, cEff)” albo „Wynik nie trafi do próbki (…)”.

Lista „Metodyka”

Wprowadzanie danych

Kształtka

Każda kształtka to osobna sekcja „Kształtka N”.

Sekcja „Kształtka 1”

  1. „σ3 [kPa]” – ciśnienie w komorze.
  2. „Stała dynamometru k [N/działkę]”.
  3. „A0 [mm²]” – pole przekroju początkowego.
  4. „H0 [mm]” – wysokość początkowa.
  5. „V0 [cm³]” – objętość początkowa (puste = A0·H0/1000).
  6. „Wilgotność stropu [%]” (oraz „Wilgotność spągu [%]”, „Wilgotność po badaniu [%]”).
  7. „ρ [g/cm³]” – gęstość objętościowa (wpis; nie jest liczona z mas).
  8. „Masa przed badaniem [g]” (oraz „Masa po badaniu [g]”).
  9. „Usuń kształtkę” – nieaktywny przy jednej kształtce.
  10. Tabela odczytów – „H – wysokość próbki [mm]”, „u – ciśnienie porowe [kPa]”, „n – odczyt czujnika [-]”, „ΔV – zmiana objętości [cm³]”; wklejanie z Excela, Enter – edycja, „+” – wiersz, kosz – usunięcie, „Wyczyść”.
Pole Jednostka Opis Uwagi
σ3 kPa Ciśnienie w komorze Wymagane; nie jest przepisywane do nowej kształtki
Stała dynamometru k N/działkę Przelicznik odczytu czujnika na siłę Wymagane; nowa kształtka przejmuje k, A0, H0, V0 z poprzedniej
A0 mm² Przekrój początkowy Wymagane, > 0
H0 mm Wysokość początkowa Wymagane, > 0
V0 cm³ Objętość początkowa Do εv; puste = A0·H0/1000
Wilgotność stropu / spągu / po badaniu % Opisowo – na karcie
ρ g/cm³ Gęstość objętościowa Opisowo – na karcie
Masa przed / po badaniu g Opisowo – na karcie
H mm Wysokość próbki w chwili odczytu Wymagane w wierszu, > 0
u kPa Ciśnienie porowe Puste = 0
n – Odczyt czujnika dynamometru Wymagane w wierszu
ΔV cm³ Zmiana objętości Opcjonalne – do εv

Pod tabelą odczytów – tabela punktów wyliczonych i linia punktu ścięcia:

Punkty wyliczone i punkt ścięcia – kształtka 1

  1. Tabela punktów – kolumny: Lp, ε [%], A [mm²], P [N], σ1 [kPa], σ3′ [kPa], σ1′ [kPa], σ1/σ3, (σ1 − σ3)/2 [kPa], (σ1 + σ3)/2 [kPa], (σ1′ + σ3′)/2 [kPa], εv [%] (tabela przewija się w poziomie).
  2. „Ścięcie (ε = 10 %): (σ1 − σ3)/2 = … kPa, u = … kPa” – z dopiskiem „(interpolacja)”, gdy ε = 10 % leży między odczytami; przy kryterium max: „Ścięcie ((σ1 − σ3) = max): ε = … %, …”; bez punktu: „… brak – odkształcenie nie osiągnęło 10 %”.

Wyniki i wykresy

Sekcje „Wyniki” i „Wykresy”

  1. „Dodaj kształtkę”.
  2. „Wyniki” – c (całkowite), φ (całkowite), c′ i φ′ (efektywne; CU i CD) albo cu (UU), „Liczba kształtek (do c i φ)”. Gdy spójność pary przekazywanej do próbki jest ujemna, pojawia się przełącznik „Przyjmij wynik mimo c < 0”.
  3. „Wykres 1”.
  4. „Wykres 2” – „Wybrane wykresy drukują się na drugiej stronie karty.”

Lista wykresów

Wykres Oś X Oś Y
„1. Dewiator naprężeń” ε [%] 1/2(σ1 − σ3) [kPa], z punktem ścięcia
„2. Ciśnienie porowe” ε [%] u [kPa], z punktem ścięcia
„3. Ścieżki naprężeń całkowitych” s = (σ1 + σ3)/2 [kPa] t = (σ1 − σ3)/2 [kPa]
„4. Ścieżki naprężeń efektywnych” s′ = (σ1′ + σ3′)/2 [kPa] t [kPa]
„5. Wykres σ1′” ε [%] σ1′ [kPa]
„6. σ1′/σ3′” ε [%] σ1′/σ3′ [-]
„7. Wytrzymałość na ścinanie (koła Mohra)” σ (σ, σ′) [kPa] τ [kPa]; koła całkowite (ciągłe) i efektywne (przerywane, CU/CD), obwiednie τ = c + σ·tg φ
„8. Odkształcenie objętościowe” ε [%] εv [%]
„9. Wykres σ1” ε [%] σ1 [kPa]

Każda kształtka ma własny kolor (granatowy, czerwony, zielony, fioletowy, szary – powtarzane), opis „N: σ3 = … kPa” pod wykresem. Wybrane wykresy są pokazywane także w edytorze:

Podgląd wykresów w edytorze

Osoby, Sprawozdanie, Niepewność pomiaru, Uwagi

Jak w innych badaniach laboratoryjnych (opis); metoda badania i typ aparatury bez wartości domyślnych.

Niepewność pomiaru – metodyka CU

  1. „U c [kPa]”.
  2. „U φ [°]”.
  3. „U c′ [kPa]”.
  4. „U φ′ [°]” – CU i CD; dla UU: U c, U φ, U cu.

Generowanie kart i wyników

Podgląd PDF i eksport – jak w badaniach podstawowych; plik badanie_trojosiowe_{nazwa}.pdf.

„Zestawienie xlsx” – plik zestawienie_badan_trojosiowych_{zlecenie}.xlsx, arkusz „Badania trójosiowe”, wiersz = badanie. Kolumny: Badanie, Próbka, Otwór, Od [m], Do [m], Metodyka, Szybkość ścinania [mm/h], Kryterium ścięcia, Liczba kształtek, c [kPa], φ [°], c′ [kPa], φ′ [°] (CU/CD), cu [kPa] (UU), (kolumny U – w wariancie z niepewnością), Data, Data zakończenia, Norma, Wykonał, Nadzorujący, Odpowiedzialny, Sprawdził, Autoryzował. Wartości z 2 miejscami po przecinku.

Dane na karcie

Karta – strona 1

Karta – strona 2: wykresy

Element Zawartość Warunek
Nagłówek, „Dane próbki” Jak w innych kartach laboratoryjnych zawsze
„Rodzaj badania: badanie w aparacie trójosiowego ściskania – metodyka {UU/CU/CD}, szybkość ścinania … mm/h” zawsze
„Parametry fizyczne” Nr kszt., σ3 [kPa], Wilgotność stropu, spągu, po bad. [%], ρ [g/cm³], Masa przed bad., Masa po bad. [g] kształtki z punktami
„Kryterium ścięcia (do obliczenia c i φ: …)” Nr kszt., σ3, „ε = 10 %: (σ1 − σ3)/2 [kPa]”, „ε = 10 %: u [kPa]”, „max: (σ1 − σ3)/2 [kPa]”, „max: u [kPa]”, „σ1 przy ścięciu [kPa]” kształtki z punktami
„Parametry wytrzymałościowe” Spójność (parametry całkowite) c, Kąt tarcia wewnętrznego (parametry całkowite) φ, Spójność efektywna c′, Efektywny kąt tarcia wewnętrznego φ′ (UU: Wytrzymałość na ścinanie bez odpływu cu), Liczba kształtek (do c i φ) n; ± U w wariancie z niepewnością zawsze
Stopka i podpisy jak w innych kartach
Strona 2 Wykres 1 i Wykres 2 z tytułami („Brak danych do wykresu”, gdy brak punktów) wybrano co najmniej jeden wykres

Interpretacja i obliczenia

Dla każdego odczytu kształtki (H [mm], n [-], u [kPa], ΔV [cm³]):

ΔH=H0−H,ε=ΔHH0,A=A01−ε [mm2]\Delta H = H_0 - H, \qquad \varepsilon = \frac{\Delta H}{H_0}, \qquad A = \frac{A_0}{1 - \varepsilon}\ [\text{mm}^2] P=n⋅k [N],q=σ1−σ3=1000 PA [kPa],σ1=σ3+qP = n\cdot k\ [\text{N}], \qquad q = \sigma_1 - \sigma_3 = \frac{1000\,P}{A}\ [\text{kPa}], \qquad \sigma_1 = \sigma_3 + q σ3′=σ3−u,σ1′=σ1−u,t=σ1−σ32,s=σ1+σ32,s′=σ1′+σ3′2\sigma_3' = \sigma_3 - u, \qquad \sigma_1' = \sigma_1 - u, \qquad t = \frac{\sigma_1 - \sigma_3}{2}, \qquad s = \frac{\sigma_1 + \sigma_3}{2}, \qquad s' = \frac{\sigma_1' + \sigma_3'}{2} εv=100 ΔVV0 [%],V0=A0H01000 (gdy nie wpisano)\varepsilon_v = \frac{100\,\Delta V}{V_0}\ [\%], \qquad V_0 = \frac{A_0 H_0}{1000}\ \text{(gdy nie wpisano)}

Przykład (demo, kształtka 1, odczyt 2): H0 = 75 mm, H = 74,25 mm → ε = 1 %, A = 1134/0,99 = 1145,45 mm²; n = 3, k = 9,41 → P = 28,23 N, q = 24,65 kPa, σ1 = 124,65 kPa.

Punkt ścięcia

  • ε = 10 % – odczyt o ε = 10 % albo interpolacja liniowa t i u między sąsiednimi odczytami (bez ekstrapolacji: gdy ε nie osiąga 10 %, brak punktu):
tf=ta+10−εaεb−εa(tb−ta)t_f = t_a + \frac{10 - \varepsilon_a}{\varepsilon_b - \varepsilon_a}(t_b - t_a)
  • (σ1 − σ3) = max – odczyt o największym t (t > 0).

W punkcie ścięcia σ1,f = σ3 + 2t_f; σ′ = σ − u_f.

Parametry wytrzymałościowe

Regresja liniowa σ1 względem σ3 z punktów ścięcia wszystkich kształtek (całkowite) albo σ1′ względem σ3′ (efektywne):

σ1=Kp σ3+b,φ=2(arctan⁡Kp−45∘),c=b2Kp\sigma_1 = K_p\,\sigma_3 + b, \qquad \varphi = 2\left(\arctan\sqrt{K_p} - 45^\circ\right), \qquad c = \frac{b}{2\sqrt{K_p}}

(K_p = tg²(45° + φ/2)). Wymagane co najmniej 2 kształtki o różnym σ3 i K_p > 0.

Dla UU wytrzymałość na ścinanie bez odpływu to średnia z kształtek z punktem ścięcia (min i max przy n ≥ 2):

cu=1n∑tf,ic_u = \frac{1}{n}\sum t_{f,i}

Wyniki do próbki: UU – cu (zawsze, gdy wyznaczone) i φu (z regresji całkowitej); CU i CD – φ′ i c′. Gdy c pary przekazywanej do próbki (UU – całkowite, CU/CD – efektywne) jest ujemne, φu albo c′ i φ′ trafiają do próbki dopiero po włączeniu „Przyjmij wynik mimo c < 0”.

Przykład (demo CU, 3 kształtki σ3 = 100, 200, 300 kPa, ε = 10 %; kształtki 2 i 3 z interpolacją): c = 29,71 kPa, φ = 13,93°, c′ = 31,20 kPa, φ′ = 16,69°.

Koła Mohra

Koło całkowite: środek σ3 + t_f, promień t_f; efektywne: środek σ3 − u_f + t_f, ten sam promień. Obwiednia: τ = c + σ·tg φ (ciągła – całkowita, przerywana – efektywna). Osie w jednakowej skali.

Typowe problemy

Komunikat Poziom Co zrobić
„Nie wybrano próbki” błąd Wybierz próbkę.
„Nie znaleziono próbki w rejestrze” ostrzeżenie Wybierz próbkę ponownie.
„Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” błąd Wpisz odczyty z kompletem stałych kształtki.
„Kształtka N: brak σ3, stałej dynamometru, A0, H0” (wymienione brakujące) ostrzeżenie Uzupełnij stałe kształtki.
„Kształtka N: odkształcenie nie osiągnęło 10 % – brak punktu ścięcia” ostrzeżenie Dopisz odczyty do ε ≥ 10 % albo zmień kryterium na max.
„Za mało kształtek do wyznaczenia c i φ (min. 2 z różnym σ3)” ostrzeżenie Dodaj kształtkę z innym σ3.
„Regresja σ1(σ3) daje Kp ≤ 0 – nie wyznaczono c i φ” ostrzeżenie Sprawdź odczyty.
„Regresja σ1′(σ3′) daje Kp ≤ 0 – nie wyznaczono c′ i φ′” ostrzeżenie Sprawdź ciśnienia porowe.
„Spójność c < 0 z regresji – φu nie trafi do próbki (zaznacz „Przyjmij wynik mimo c < 0”)” ostrzeżenie UU.
„Spójność c′ < 0 z regresji – c′ i φ′ nie trafią do próbki (zaznacz „Przyjmij wynik mimo c < 0”)” ostrzeżenie CU/CD.