Dokumentacja › Obliczenia

27. Statystyka

Statystyka opisowa parametrów gruntu z tabeli (XLSX) albo z wyników sondowań CPT/DMT, krzywych uziarnienia i próbek gruntu – grupowanie wg dwóch kryteriów, histogramy z gęstością, wykresy pudełkowe, korelacja X–Y z regresją i raport PDF.

W aplikacji: Obliczenia → Statystyka

Wstęp

Moduł „Statystyka” liczy statystykę opisową parametrów zestawionych w tabeli: średnią, odchylenie standardowe, wartości skrajne, medianę, modę, kwartyle i percentyle 5% i 95%. Wynik pokazuje w tabeli w edytorze i na karcie „Raport dla: grupa” (histogram z krzywą gęstości i wykres pudełkowy dla każdego parametru). Wzorem był moduł „Statystyka” programu GIMSGEO (podręcznik GIMSGEO, s. 148–150), który moduł rozszerza o korelację dwóch parametrów z regresją.

Typowe zastosowanie: z wyników badań laboratoryjnych albo z wartości punktowych sondowań wyznaczasz parametry warstw geotechnicznych. Dane dzielisz wg kryterium głównego (np. rodzaj gruntu, numer warstwy) i drugorzędnego (np. stan gruntu). Statystyka liczy się wtedy osobno w każdej grupie.

Skąd moduł bierze dane:

  • z pliku XLSX (pierwszy arkusz, nagłówek w pierwszym wierszu), jak w GIMSGEO;
  • z wyników sondowań CPT i DMT zlecenia (wartości w każdym punkcie pomiarowym);
  • z krzywych uziarnienia (wskaźniki d10, d50, Cu, Cc i frakcje);
  • z próbek gruntu z parametrami laboratoryjnymi (patrz Próbki gruntu).

Dokąd oddaje wyniki. Wyniki trafiają na kartę PDF (załącznik do dokumentacji). Średnie i wartości charakterystyczne wyznaczone na ich podstawie wpisujesz do parametrów warstw geotechnicznych. Stamtąd korzystają z nich m.in. Nośność fundamentu i Pale LCPC.

Uwaga. Moduł nie przenosi wyników automatycznie do warstw geotechnicznych i nie liczy wartości charakterystycznej XkX_k ani współczynnika zmienności. Jak je wyznaczyć z wartości pokazanych w tabeli – patrz „Wartości charakterystyczne” w części „Interpretacja i obliczenia”.

Układ ekranu

Moduł „Statystyka” z zestawem „Parametry warstw”

  1. „Dodaj” – tworzy nowy zestaw danych o nazwie „Statystyka n” (pusta tabela, bez kryteriów, minimalna liczba wyników 3). Liczba obok nagłówka listy to liczba zestawów w zleceniu.
  2. Zestaw na liście („Parametry warstw”) – kliknij, aby otworzyć go w edytorze. Pod nazwą widać źródło danych i liczbę wierszy („Badania laboratoryjne (przykład) · 16 wierszy”) albo „brak danych”. Ikona kosza usuwa zestaw (pytanie „Usunąć: nazwa?”, zestaw trafia do kosza na 30 dni).
  3. „Podgląd PDF” – podgląd raportu. Przycisk jest nieaktywny, dopóki zestaw nie ma żadnego wiersza danych.
  4. „Generuj karty…” – raporty wielu zestawów naraz (jeden PDF lub DXF).
  5. „Kosz” – usunięte zestawy (przywracanie przez 30 dni).
  6. „Nazwa” – nazwa zestawu na liście; obok etykieta „zestaw danych”.
  7. „Historia” – historia zmian zestawu z możliwością przywrócenia wcześniejszej wersji. Zmiany zapisują się automatycznie (wskaźnik „Zapisano gg:mm” obok przycisku).
  8. Sekcja „Dane” – źródło danych.
  9. Sekcja „Ustawienia” – kryteria podziału i minimalna liczba wyników.
  10. Sekcja „Wyniki (n)” – tabela statystyk; n to liczba wierszy tabeli (para grupa–parametr).

Pod tabelą wyników jest sekcja „Korelacja parametrów (X–Y)”. Moduł nie ma prawego panelu wyników – wszystko widać w edytorze. Zestawów statystyki nie można kopiować ani przenosić do innego zlecenia (brak „Kopiuj / przenieś…”).

Wprowadzanie danych

Dane

Sekcja „Dane” i „Ustawienia”

  1. „Wczytaj XLSX” – wczytuje tabelę z pliku Excel (.xlsx).
  2. „Z sondowań CPT (n)” – tabela z wyników wszystkich sondowań CPT zlecenia (n – liczba sondowań).
  3. „Z sondowań DMT (n)” – tabela z wyników sondowań dylatometrycznych.
  4. „Z krzywych uziarnienia (n)” – tabela z analiz uziarnienia.
  5. „Z próbek gruntu (n)” – tabela parametrów laboratoryjnych próbek.
  6. Opis źródła – „Źródło: nazwa · w wierszy · k kolumn”. Gdy zestaw jest pusty, w tym miejscu jest podpowiedź: „XLSX: pierwszy arkusz, nagłówek w pierwszym wierszu. Kolumny tekstowe służą jako kryteria podziału.”
  7. „Kryterium główne” (sekcja „Ustawienia”).
  8. „Kryterium drugorzędne”.
  9. „Minimalna liczba wyników”.

Przycisk źródła jest nieaktywny, gdy w zleceniu nie ma danych tego rodzaju (licznik 0). Każde wczytanie zastępuje całą tabelę zestawu i ustawia kryteria od nowa – poprzednich danych nie da się dołączyć. Cofnąć zmianę możesz przez „Historia”.

Wczytaj XLSX. Program czyta pierwszy arkusz pliku:

  • pierwszy wiersz to nagłówek, czyli nazwy kolumn (pusta komórka nagłówka pojawia się na listach jako „Kolumna k”);
  • każdy następny wiersz to jeden wynik (punkt danych);
  • komórki z formułą dają wartość obliczoną w Excelu, daty zamieniane są na tekst RRRR-MM-DD, tekst sformatowany na zwykły tekst;
  • liczby zapisane jako tekst są rozpoznawane, także z przecinkiem dziesiętnym („0,06”);
  • po wczytaniu pojawia się komunikat „Wczytano n wierszy”, a przy błędzie – „Nie udało się odczytać pliku XLSX”;
  • oba kryteria ustawiane są na „— brak —” – wybierz je ręcznie.

Przygotowanie pliku (jak w GIMSGEO): każda kolumna to jeden parametr albo jedna cecha grupująca. Kolumny tekstowe (np. „Grunt”, „Stan”, „Warstwa”) służą tylko jako kryteria podziału. Statystyka liczy się dla kolumn, w których jest co najmniej jedna wartość liczbowa. Jeśli plik ma kilka arkuszy, dane do statystyki muszą być w pierwszym.

Z sondowań CPT – dla każdego punktu pomiarowego każdego sondowania (po interpretacji, jak w module CPT) tworzony jest wiersz z kolumnami:

Kolumna Opis
„Badanie” nazwa sondowania
„Strefa SBTn” symbol strefy klasyfikacji SBTn punktu (np. „Gp-Iπ”)
„z [m]” głębokość punktu
„qc [MPa]”, „fs [MPa]” opór stożka i tarcie na tulei (fs z dokładnością 0,001 MPa)
„Ic” wskaźnik typu gruntu
„ID”, „IL” stopień zagęszczenia / stopień plastyczności (tylko w punktach odpowiedniego rodzaju)
„φ′ [°]”, „su [kPa]”, „M [MPa]” kąt tarcia wewnętrznego, wytrzymałość na ścinanie bez odpływu, moduł edometryczny

Kryterium główne ustawiane jest na „Strefa SBTn”, kryterium drugorzędne – na „— brak —”. Wartości zaokrąglane są do 0,01 (φ′, su, M do 0,1).

Z sondowań DMT – kolumny „Badanie”, „Grunt”, „z [m]”, „ID”, „KD”, „ED [MPa]”, „K0”, „OCR”, „M [MPa]”, „su [kPa]”, „φ′ [°]”. Kryterium główne: „Grunt” (rodzaj gruntu z interpretacji DMT).

Z krzywych uziarnienia – jeden wiersz na analizę: „Próbka”, „Grunt” (symbol wg PN-EN ISO 14688 albo PN-B-02480 – zależnie od normy wybranej w analizie), „z [m]” (strop próbki), „d10 [mm]”, „d50 [mm]”, „Cu”, „Cc”, „Sa [%]”, „Si [%]”, „Cl [%]”. Kryterium główne: „Grunt”.

Z próbek gruntu – kolumny „Próbka”, „Warstwa”, „Otwór”, „z [m]” (środek przedziału pobrania) oraz wszystkie parametry laboratoryjne, które mają wartość w co najmniej jednej próbce (nagłówek w postaci „symbol [jednostka]”). Kolumna „Warstwa” to nazwa warstwy geotechnicznej otworu na głębokości środka próbki: strop należy do warstwy, spąg nie, a spąg ostatniej warstwy – tak. Dla próbek zbiorczych i próbek bez głębokości kolumna jest pusta. Kryterium główne: „Warstwa”.

Wskazówka. Wynik z CPT ma zwykle setki wierszy na sondowanie (zrzut niżej: 3 sondowania – 1500 wierszy). Kolumna „z [m]” też jest liczbowa, więc w tabeli wyników pojawi się jej statystyka (zakres głębokości punktów w grupie).

Zestaw utworzony przyciskiem „Z sondowań CPT”

  1. Źródło – „Sondowania CPT · 1500 wierszy · 11 kolumn”.
  2. „Kryterium główne” ustawione na „Strefa SBTn”.
  3. „Wyniki (30)” – statystyki każdego parametru w każdej strefie SBTn z co najmniej 3 punktami.

Ustawienia

Lista kryterium – kolumny zestawu

  1. Lista zaczyna się od pozycji „— brak —”, potem są wszystkie kolumny zestawu w kolejności z tabeli.
Pole Jednostka Opis Uwagi
„Kryterium główne” – kolumna, której wartości wyznaczają grupy (np. rodzaj gruntu, numer warstwy) domyślnie „— brak —”; przy pobraniu z CPT, DMT, uziarnienia i próbek ustawiane automatycznie
„Kryterium drugorzędne” – druga kolumna grupująca (np. stan gruntu); grupy tworzą kombinacje obu wartości domyślnie „— brak —”
„Minimalna liczba wyników” – grupa z mniejszą liczbą wartości danego parametru jest pomijana domyślnie 3, najmniej 3 (mniejsza wartość zamieniana jest na 3)

Jak tworzone są grupy:

  • etykieta grupy to wartość kryterium głównego, a przy dwóch kryteriach – „wartość 1 / wartość 2” (np. „Ps / szg”);
  • bez kryteriów wszystkie wiersze tworzą jedną grupę „Wszystkie”;
  • pusta komórka kryterium daje grupę „—”;
  • kolumny wybrane jako kryteria nie są liczone jako parametry, nawet jeśli zawierają liczby;
  • grupy porządkowane są alfabetycznie, a liczby w nazwach – naturalnie (np. „II” przed „III”, „2” przed „10”);
  • minimalna liczba wyników sprawdzana jest osobno dla każdego parametru. W przykładzie grupa „Ps / szg” ma 5 wierszy, ale kolumna „IL [-]” jest w niej pusta, więc IL dla piasków nie pojawia się w wynikach.

Wyniki

Tabela „Wyniki” dla zestawu „Parametry warstw”

  1. „Grupa” – etykieta grupy.
  2. „Parametr” – nazwa kolumny (nagłówek z tabeli danych).
  3. „n” – liczba wartości liczbowych parametru w grupie.
  4. „x̄” i dalej „s”, „Min”, „Max”, „Med” – średnia, odchylenie standardowe, minimum, maksimum, mediana.
  5. „Mo” – moda.
  6. „Q0,05”, „Q0,95” – percentyle 5% i 95%.
  7. „Q1”, „Q3” – kwartyle 25% i 75%.

Wartości w tabeli są zaokrąglane: od 100 wzwyż do 0,1, od 1 do 100 do 0,01, poniżej 1 do 3 cyfr znaczących (np. 0,0153). Tabela ma stałą wysokość i przewija się. Wzory – patrz „Interpretacja i obliczenia”.

Korelacja parametrów (X–Y)

Sekcja rysuje wykres rozrzutu dwóch parametrów zestawu z linią regresji – osobno dla każdej grupy. Na zrzucie: wilgotność ww i kąt tarcia φ′\varphi' w grupach wg kolumny „Grunt”.

Sekcja „Korelacja parametrów (X–Y)”

  1. „Parametr X” – kolumna na osi poziomej (domyślnie „— wybierz —”).
  2. „Parametr Y” – kolumna na osi pionowej.
  3. „Grupy (osobne regresje)” – kolumna grupująca; „— jedna seria —” oznacza jedną regresję ze wszystkich punktów (grupa „Wszystkie”).
  4. „Model regresji” – postać równania.
  5. „Oś X logarytmiczna” – skala logarytmiczna osi X (wartości ≤ 0 są wtedy pomijane na wykresie).
  6. „Oś Y logarytmiczna” – skala logarytmiczna osi Y.
  7. Wykres – punkty i linie regresji w kolorach grup. W lewym górnym rogu jest legenda „grupa: równanie, R² = …, n = …”.

Dopóki nie wybierzesz obu parametrów, w sekcji widać tylko napis „Wybierz parametry X i Y – wykres trafi też na kartę PDF (osobna strona).” Na wykresie znajdą się tylko wiersze, w których oba parametry są liczbami. Grupy z jednym punktem albo z punktami o tym samym X nie mają regresji (w tabeli „—”).

Lista „Model regresji”

  1. Dostępne modele: „liniowa y = a·x + b”, „logarytmiczna y = a·ln x + b”, „potęgowa y = b·x^a”, „wykładnicza y = b·e^(a·x)”.

Tabela regresji pod wykresem

  1. „Równanie” – równanie z dopasowanymi współczynnikami (4 cyfry znaczące; bardzo małe i bardzo duże liczby w zapisie wykładniczym).
  2. „R²” – współczynnik determinacji (3 miejsca po przecinku).
  3. „r” – współczynnik korelacji Pearsona.

Kolumny „Grupa” i „n” to nazwa grupy i liczba par punktów. W przykładzie: dla glin „G” φ′=−0,7467 w+32,29\varphi' = -0{,}7467\,w + 32{,}29 (R² = 0,996), dla piasków „Ps” φ′=−0,932 w+44,94\varphi' = -0{,}932\,w + 44{,}94 (R² = 0,931).

Uwaga. Wybór kolumn korelacji zapisany jest jako numery kolumn. Po wczytaniu innych danych (XLSX, CPT…) wybór zostaje, ale może wskazywać inne kolumny – sprawdź go po każdej zmianie źródła.

Generowanie kart

Podgląd PDF

Podgląd raportu statystyki

  1. „Edytor” – powrót do edytora.
  2. „Nr załącznika” – wzorzec numeru załącznika. Wartość stała (np. 2) daje każdej karcie ten sam numer. Liczba w $…$ jest zmienną, która rośnie dla kolejnych zestawów, np. 2.$4$c → 2.4c, 2.5c, 2.6c… (jak w GIMSGEO). Pod polem jest numer tej karty („Ta karta: 1.”), wynikający z kolejności nazw zestawów.
  3. „Język karty” – „Polski” lub „English” (zmienia m.in. „Raport dla:” → „Report for:”, „Gęstość prawdopodobieństwa” → „Probability density”).
  4. „Skala szarości” – podgląd i eksport w odcieniach szarości. Poniżej jest przełącznik „Wydruk eko” („bez wypełnień barwnych – kontury i szrafury”).
  5. „PDF” – pobranie raportu (plik statystyka_<nazwa>.pdf).
  6. „DXF (CAD)” – raport jako rysunek DXF.
  7. „SVG” – grafika wektorowa.
  8. „PNG” – obraz rastrowy.

Wszystkie strony raportu mają ten sam numer załącznika. Strony numerowane są „Strona i/m”.

Generowanie wielu kart

Okno „Generuj: statystyka”

  1. „Zaznacz wszystkie (n/m)” – zaznaczenie zestawów (Shift + klik zaznacza zakres). W oknie są też filtr listy, numer załącznika każdej karty, pole nazwy zapisanego zestawu kart z przyciskiem „Zapisz zestaw” i „Wykaz załączników”.
  2. „Spis załączników (xlsx)” – arkusz z listą kart i numerów.
  3. „Język kart”.
  4. „Wydruk” – „Kolorowy”, „Skala szarości”, „Eko – bez wypełnień barwnych”.
  5. „DXF” – zaznaczone raporty jako DXF.
  6. „PDF (n)” – jeden PDF z zaznaczonymi raportami.

W generatorze są tylko zestawy z co najmniej jednym wierszem danych.

Dane na karcie

Raport składa się z osobnych stron dla każdej grupy (jak „Raport dla: Gπz-Iπ – pl” w GIMSGEO), po 6 parametrów na stronę (siatka 2 × 3). Grupa z więcej niż 6 parametrami zajmuje kilka stron. Jeśli w sekcji korelacji wybrano parametry X i Y, na końcu jest jeszcze strona „Korelacja:”. W przykładzie „Parametry warstw” są 4 grupy (G / pl, G / tpl, Ps / szg, Ps / zg) i korelacja, czyli 5 stron.

Raport, strona 1 – grupa „G / pl”

Nagłówek strony: wykonawca i jego adres (z danych zlecenia), tytuł „Raport dla:” z nazwą grupy, „Załącznik nr”. W stopce: „Wykonano w programie Geocore” i „Strona i/m”.

Panel parametru zawiera:

Element Opis
Opisy nad wykresem trzy kolumny: „x̄ = …, s = …, Min = …”, „Med = …, Mo = …, Max = …”, „n = …, Q(0.05) = …, Q(0.95) = …” – zawsze z 2 miejscami po przecinku
Wykres pudełkowy (górny pasek) wąsy od Q(0,05) do Q(0,95) z krótkimi kreskami na końcach; pudełko od Q1 do Q3 z opisami „Q1=…” i „Q3=…”; czerwona kreska mediany z opisem „Med=…”; kółka – wartości spoza przedziału Q(0,05)–Q(0,95)
Pasma tła histogramu szare – przedział Q(0,05)–Q(0,95); żółte – przedział Q1–Q3; przerywane pionowe linie na Q(0,05), Q1, Q3, Q(0,95)
Histogram (niebieskie słupki) gęstość częstości w przedziałach: wysokość słupka = liczność / (n · szerokość przedziału), więc pole wszystkich słupków wynosi 1
Krzywa (czerwona przerywana) estymator jądrowy gęstości prawdopodobieństwa (wzór niżej)
Oś pozioma wartości parametru; podpis – nazwa parametru (nagłówek kolumny)
Oś pionowa „Gęstość prawdopodobieństwa”

Zakres osi poziomej obejmuje min, max, Q(0,05) i Q(0,95), zaokrąglone do „ładnych” wartości.

Uwaga. Na karcie wszystkie statystyki mają 2 miejsca po przecinku. Dla parametrów o małych wartościach (np. ρ w g/cm³, IL) odchylenie bywa przez to mało czytelne („s = 0.02” zamiast 0,0153). Dokładniejsze wartości są w tabeli „Wyniki” w edytorze.

Raport, strona „Korelacja:”

Strona korelacji ma tytuł „Korelacja:” z nazwą „parametr Y – parametr X” i zawiera wykres X–Y (180 × 150 mm). Wykres jest ten sam co w edytorze: punkty i linie regresji grup, legenda z równaniami, R² i n, ewentualne osie logarytmiczne.

Interpretacja i obliczenia

Wszystkie wzory pochodzą z kodu modułu (src/lib/statistics.ts, src/lib/regression.ts). Oznaczenia: x1,…,xnx_1, \dots, x_n – wartości liczbowe parametru w grupie, x(1)≤⋯≤x(n)x_{(1)} \le \dots \le x_{(n)} – te same wartości posortowane rosnąco. Komórki puste, tekstowe i nieliczbowe są pomijane.

Statystyki opisowe

Wartość średnia (x̄):

xˉ=1n∑i=1nxi\bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n} x_i

Odchylenie standardowe (s) – z próby, z dzielnikiem n−1n-1 (jak ODCH.STANDARDOWE.PRÓBKI w Excelu). Dla n=1n = 1 przyjmowane jest s=0s = 0.

s=1n−1∑i=1n(xi−xˉ)2s = \sqrt{\frac{1}{n-1}\sum_{i=1}^{n}\left(x_i-\bar{x}\right)^2}

Min, Max – x(1)x_{(1)} i x(n)x_{(n)}.

Kwantyl rzędu qq – interpolacja liniowa między wartościami posortowanymi (jak PERCENTYL.PRZEDZ.ZAMK w Excelu):

h=(n−1) q,Q(q)=x(⌊h⌋+1)+(h−⌊h⌋)(x(⌈h⌉+1)−x(⌊h⌋+1))h = (n-1)\,q,\qquad Q(q) = x_{(\lfloor h\rfloor+1)} + \left(h-\lfloor h\rfloor\right)\left(x_{(\lceil h\rceil+1)}-x_{(\lfloor h\rfloor+1)}\right)

Z tego wzoru liczone są:

Statystyka Rząd qq Znaczenie
Q(0,05) 0,05 percentyl 5% – poniżej leży 5% wyników
Q1 0,25 kwartyl dolny
Med 0,50 mediana
Q3 0,75 kwartyl górny
Q(0,95) 0,95 percentyl 95%

Przykład (test modułu): dla wartości 1, 2, …, 10 jest h=9⋅0,05=0,45h = 9 \cdot 0{,}05 = 0{,}45, więc Q(0,05)=1+0,45⋅(2−1)=1,45Q(0{,}05) = 1 + 0{,}45\cdot(2-1) = 1{,}45. Analogicznie Q(0,95)=9,55Q(0{,}95) = 9{,}55.

Moda (Mo):

  • jeśli któraś wartość występuje więcej niż raz – najczęstsza wartość (przy remisie najmniejsza z nich);
  • jeśli wszystkie wartości są różne (dane ciągłe) – środek najliczniejszego przedziału histogramu (przy remisie pierwszy od lewej).

Histogram. Liczba przedziałów wg reguły Sturgesa, nie mniej niż 3:

k=max⁡(3, ⌈log⁡2n+1⌉)k = \max\left(3,\ \left\lceil \log_2 n + 1\right\rceil\right)

Przedziały mają równą szerokość Δ=(xmax−xmin)/k\Delta = (x_{max}-x_{min})/k od xminx_{min} do xmaxx_{max}. Wartość xmaxx_{max} należy do ostatniego przedziału. Na karcie liczba przedziałów jest potrojona dla n>200n > 200 (najwyżej 40). Wysokość słupka na karcie to gęstość częstości fj=nj/(n Δ)f_j = n_j/(n\,\Delta).

Krzywa gęstości na karcie – estymator jądrowy z jądrem Gaussa i szerokością pasma wg Silvermana:

f^(x)=1n h2π∑i=1nexp⁡ ⁣[−12(x−xih)2],h=1,06 s n−1/5\hat f(x) = \frac{1}{n\,h\sqrt{2\pi}}\sum_{i=1}^{n}\exp\!\left[-\frac{1}{2}\left(\frac{x-x_i}{h}\right)^2\right],\qquad h = 1{,}06\, s\, n^{-1/5}

Gdy s=0s = 0 (wszystkie wartości równe), krzywa jest zerowa. W kodzie jest też gęstość rozkładu normalnego N(xˉ,s)N(\bar x, s):

φ(x)=1s2πexp⁡ ⁣[−12(x−xˉs)2]\varphi(x) = \frac{1}{s\sqrt{2\pi}}\exp\!\left[-\frac{1}{2}\left(\frac{x-\bar x}{s}\right)^2\right]

Używa się jej jednak tylko wtedy, gdy s=0s = 0, a wtedy daje 0. W przeciwieństwie do GIMSGEO krzywa na karcie nie jest więc krzywą rozkładu normalnego, tylko wygładzonym histogramem.

Wartości odstające (kółka na wykresie pudełkowym) to wartości xi<Q(0,05)x_i < Q(0{,}05) lub xi>Q(0,95)x_i > Q(0{,}95). Przy małym nn zawsze są to minimum i maksimum, bo Q(0,05)>xminQ(0{,}05) > x_{min} i Q(0,95)<xmaxQ(0{,}95) < x_{max}, jeśli tylko wartości skrajne się różnią.

Przykład liczbowy – „Parametry warstw”

Zestaw demonstracyjny „Parametry warstw” (zlecenie „Budowa hali magazynowej”) zawiera 16 wyników badań laboratoryjnych z kolumnami Grunt, Stan, w, ρ, IL, φ′. Kryteria: „Grunt” i „Stan”, minimalna liczba wyników 3. Dla grupy „Ps / szg” i parametru φ′ [°] wartości to 33,5; 34,1; 32,8; 33,9; 34,6 (n=5n = 5).

xˉ=33,5+34,1+32,8+33,9+34,65=33,78∘\bar x = \frac{33{,}5+34{,}1+32{,}8+33{,}9+34{,}6}{5} = 33{,}78^\circ

s=0,282+0,322+0,982+0,122+0,8224=1,8284=0,676∘s = \sqrt{\frac{0{,}28^2+0{,}32^2+0{,}98^2+0{,}12^2+0{,}82^2}{4}} = \sqrt{\frac{1{,}828}{4}} = 0{,}676^\circ

Wartości posortowane: 32,8; 33,5; 33,9; 34,1; 34,6. Mediana (h=2h = 2): 33,9. Q1 (h=1h = 1): 33,5. Q3 (h=3h = 3): 34,1. Q(0,05) (h=0,2h = 0{,}2): 32,8+0,2⋅0,7=32,9432{,}8 + 0{,}2\cdot0{,}7 = 32{,}94. Q(0,95) (h=3,8h = 3{,}8): 34,1+0,8⋅0,5=34,5034{,}1 + 0{,}8\cdot0{,}5 = 34{,}50.

Moda: wszystkie wartości są różne, więc liczy się z histogramu. Przedziałów jest k=max⁡(3,⌈log⁡25+1⌉)=4k = \max(3, \lceil \log_2 5 + 1\rceil) = 4, każdy o szerokości Δ=(34,6−32,8)/4=0,45\Delta = (34{,}6-32{,}8)/4 = 0{,}45. Liczności wynoszą 1, 1, 2, 1, więc najliczniejszy jest przedział 33,70–34,15, a Mo = 33,925 ≈ 33,92. Wszystkie te wartości widać w tabeli „Wyniki” (wiersz „Ps / szg · φ′ [°]”).

Wartości charakterystyczne

Moduł podaje xˉ\bar x, ss i nn, z których wartość charakterystyczną wyznaczasz sam. PN-EN 1997-1, p. 2.4.5.2, wymaga, by wartość charakterystyczna była „ostrożnym oszacowaniem wartości wpływającej na wystąpienie stanu granicznego”. Gdy stosujesz metody statystyczne, przyjmuje się ją tak, by prawdopodobieństwo wystąpienia wartości mniej korzystnej nie przekraczało 5%. Najczęściej stosowane podejście (Schneider; Frank i in., Designers' Guide to EN 1997-1) używa rozkładu t-Studenta. Wzory poniżej nie są liczone w module – podajemy je, żeby można było przeliczyć tabelę ręcznie lub w arkuszu.

Współczynnik zmienności:

Vx=sxˉV_x = \frac{s}{\bar x}

Wartość charakterystyczna (wartość mniej korzystna – dolna; dla parametru, którego większa wartość jest niekorzystna, zmień znak na „+”):

Xk=xˉ (1−knVx)=xˉ−kn sX_k = \bar x\,(1 - k_n V_x) = \bar x - k_n\, s

Co szacujesz knk_n (VxV_x nieznane, z próby) Kiedy
5% kwantyl średniej (95% ufności) t0,95; n−11/nt_{0{,}95;\,n-1}\sqrt{1/n} duża objętość gruntu bierze udział w stanie granicznym (nośność, osiadanie fundamentu) – uśrednianie
5% kwantyl populacji t0,95; n−11+1/nt_{0{,}95;\,n-1}\sqrt{1+1/n} stan graniczny zależy od lokalnej, najsłabszej wartości (np. mały fundament, pal w cienkiej warstwie)

t0,95; n−1t_{0{,}95;\,n-1} to kwantyl rzędu 0,95 rozkładu t-Studenta o n−1n-1 stopniach swobody, np. 2,920 dla n=3n = 3, 2,132 dla n=5n = 5, 1,833 dla n=10n = 10.

Przykład dla „Ps / szg”, φ′ (xˉ=33,78∘\bar x = 33{,}78^\circ, s=0,676∘s = 0{,}676^\circ, n=5n = 5):

Vx=0,67633,78=0,020V_x = \frac{0{,}676}{33{,}78} = 0{,}020

Xk,sˊrednia=33,78−2,1318⋅15⋅0,676=33,78−0,64=33,14∘X_{k,\text{średnia}} = 33{,}78 - 2{,}1318\cdot\sqrt{\tfrac{1}{5}}\cdot 0{,}676 = 33{,}78 - 0{,}64 = 33{,}14^\circ

Xk,populacja=33,78−2,1318⋅1+15⋅0,676=33,78−1,58=32,20∘X_{k,\text{populacja}} = 33{,}78 - 2{,}1318\cdot\sqrt{1+\tfrac{1}{5}}\cdot 0{,}676 = 33{,}78 - 1{,}58 = 32{,}20^\circ

Ten sam rozkład t-Studenta wykorzystuje statystyka warstw w module CPT (sekcja statystyki warstw, pole „Poziom ufności”: 90, 95 lub 99%). Tam program liczy dwustronny przedział ufności średniej warstwy:

xˉ±t1−α/2; n−1 sn\bar x \pm t_{1-\alpha/2;\,n-1}\,\frac{s}{\sqrt n}

Przykład z testów modułu: wartości 10, 12, 14, 16, 18 dają xˉ=14\bar x = 14, s=3,162s = 3{,}162, t0,975;4=2,7764t_{0{,}975;4} = 2{,}7764, półszerokość 3,9263{,}926, przedział 10,07–17,93. Dolna granica przedziału dwustronnego 90% jest równa XkX_k „5% kwantyl średniej” z tabeli wyżej, bo t0,95t_{0{,}95} jest wspólne. Kwantyle tt program wyznacza numerycznie z dystrybuanty (funkcja beta niekompletna), z dokładnością około 10−1010^{-10}. Wartości zgodne są z tablicami (np. t0,975;1=12,706t_{0{,}975;1} = 12{,}706, t0,975;30=2,042t_{0{,}975;30} = 2{,}042).

Uwaga. Metoda statystyczna wymaga jednorodnej grupy. Najpierw podziel dane kryteriami (warstwa, rodzaj i stan gruntu), obejrzyj histogram i wykres pudełkowy, wyklucz błędne wyniki, a dopiero potem licz XkX_k. Przy n<5n < 5 wynik jest bardzo wrażliwy na pojedyncze wartości. PN-EN 1997-1 dopuszcza wtedy ocenę ekspercką wspartą wartościami z literatury i doświadczeniem porównawczym.

Regresja (korelacja X–Y)

Współczynniki aa i bb wyznaczane są metodą najmniejszych kwadratów po linearyzacji X=tx(x)X = t_x(x), Y=ty(y)Y = t_y(y):

Model Równanie XX YY bb z wyrazu wolnego cc Wymagane dane
liniowa y=ax+by = a x + b xx yy b=cb = c –
logarytmiczna y=aln⁡x+by = a\ln x + b ln⁡x\ln x yy b=cb = c x>0x > 0
potęgowa y=b xay = b\,x^{a} ln⁡x\ln x ln⁡y\ln y b=ecb = e^{c} x>0, y>0x > 0,\ y > 0
wykładnicza y=b eaxy = b\,e^{a x} xx ln⁡y\ln y b=ecb = e^{c} y>0y > 0

a=∑(Xi−Xˉ)(Yi−Yˉ)∑(Xi−Xˉ)2,c=Yˉ−aXˉa = \frac{\sum (X_i-\bar X)(Y_i-\bar Y)}{\sum (X_i-\bar X)^2},\qquad c = \bar Y - a\bar X

Pary niespełniające warunków z ostatniej kolumny są pomijane. Regresja wymaga co najmniej 2 par i zróżnicowanych wartości XX.

Współczynnik determinacji liczony jest w oryginalnej skali yy, także dla modeli potęgowego i wykładniczego:

R2=1−∑(yi−y^(xi))2∑(yi−yˉ)2R^2 = 1 - \frac{\sum\left(y_i-\hat y(x_i)\right)^2}{\sum\left(y_i-\bar y\right)^2}

Współczynnik korelacji Pearsona liczony jest dla danych po linearyzacji:

r=∑(Xi−Xˉ)(Yi−Yˉ)∑(Xi−Xˉ)2 ∑(Yi−Yˉ)2r = \frac{\sum (X_i-\bar X)(Y_i-\bar Y)}{\sqrt{\sum (X_i-\bar X)^2\,\sum (Y_i-\bar Y)^2}}

Dla modelu liniowego R2=r2R^2 = r^2. Dla pozostałych modeli wartości mogą się różnić, bo R2R^2 ocenia dopasowanie krzywej do danych pomiarowych, a rr – siłę związku liniowego po transformacji.

Typowe problemy

Komunikat / objaw Przyczyna Co zrobić
„Nie udało się odczytać pliku XLSX” plik nie jest w formacie .xlsx (np. stary .xls, .csv) albo jest uszkodzony zapisz plik w Excelu jako „Skoroszyt programu Excel (.xlsx)”
„Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” (nad edytorem), „Podgląd PDF” nieaktywny zestaw nie ma żadnego wiersza danych wczytaj dane jednym z przycisków sekcji „Dane”
„Wyniki (0)” żadna grupa nie ma co najmniej „Minimalnej liczby wyników” wartości liczbowych, albo wszystkie kolumny liczbowe są wybrane jako kryteria zmniejsz liczbę grup (usuń kryterium drugorzędne) lub zmniejsz minimum do 3; sprawdź, czy liczby w XLSX nie są zapisane jako tekst z jednostką („12 %”)
Brak parametru w jednej z grup w tej grupie parametr ma mniej wartości niż minimum (np. IL dla piasków) to zamierzone – grupa jest pomijana tylko dla tego parametru
Grupa „—” w wynikach puste komórki w kolumnie kryterium uzupełnij kryterium w danych albo pomiń tę grupę
Nie można wpisać minimalnej liczby mniejszej niż 3 najmniejsza dopuszczalna wartość to 3 (jak w GIMSGEO) –
Przyciski „Z sondowań CPT (0)” itp. nieaktywne w zleceniu nie ma badań tego rodzaju dodaj badania albo wczytaj XLSX
„Brak par wartości liczbowych” na wykresie korelacji wybrane kolumny X i Y nie mają wspólnych wierszy z liczbami, albo przy osi logarytmicznej wszystkie wartości są ≤ 0 wybierz inne kolumny lub wyłącz oś logarytmiczną
W tabeli regresji „—” grupa ma mniej niż 2 punkty, wszystkie X są równe albo model wymaga dodatnich wartości zmień model lub grupowanie
Wykres korelacji pokazuje inne parametry niż wcześniej zmieniono źródło danych, a wybór X/Y zapamiętany jest jako numer kolumny ponownie wybierz „Parametr X” i „Parametr Y”