32. Próbne pompowania
Współczynnik filtracji k z próbnego pompowania pojedynczej studni w ruchu ustalonym wg BN-71/8950-04 – 14 schematów obliczeniowych, zasięg leja depresji wyznaczany iteracyjnie, tabela wielu pomiarów ze średnią, dziennik pompowania z wykresem s(t) i karta wynikowa.
W aplikacji: Obliczenia → Próbne pompowania
Wstęp
Moduł „Próbne pompowania” oblicza współczynnik filtracji warstwy wodonośnej na podstawie próbnego pompowania pojedynczej studni w ruchu ustalonym, wg normy branżowej BN-71/8950-04. Wzorem był moduł „Próbne pompowania” programu GIMSGEO (podręcznik GIMSGEO, s. 141–145) – geocore ma te same 14 schematów obliczeniowych.
Co robi moduł:
- liczy dla otworów zupełnych i niezupełnych, przy zwierciadle napiętym lub swobodnym, z wpływem zbiornika wody powierzchniowej lub bez niego (14 schematów);
- wyznacza zasięg leja depresji – iteracyjnie razem z (pętla ), z wzoru dobranego automatycznie do schematu albo wybranego ręcznie, albo przyjmuje zadane;
- dla studni niezupełnych przyjmuje współczynnik dodatkowych oporów podany ręcznie albo przybliżony automatycznie;
- liczy wiele pomiarów (np. kolejne stopnie depresji) tym samym schematem i podaje średnią ;
- prowadzi dziennik pompowania (odczyty w czasie) z wykresem depresji i przenosi wynik ustalony (, ) do obliczeń;
- tworzy kartę (załącznik): wyniki obliczeń ze schematem studni, dziennik i wykres próbnego pompowania – PDF, DXF, SVG, PNG.
Skąd dane. Studnię wiążesz z otworem zlecenia (lista „Otwór”). Przycisk „Pobierz z otworu” kopiuje parametry studni z pola „Piezometr/studnia” karty otworu (wydatek, depresja, średnica, długość filtra, promień leja). Na karcie z otworu pochodzą nazwa otworu, rzędna terenu i współrzędne.
Dokąd trafiają wyniki. Wynik ( w m/s) widać na liście pompowań pod nazwą badania. Kartę dołączasz do dokumentacji jako załącznik – z podglądu albo przez „Generuj karty…” razem z innymi kartami.
Uwaga. Moduł obsługuje wyłącznie ruch ustalony (wzory Dupuita–Thiema w wersji BN-71/8950-04). Nie ma tu metod dla ruchu nieustalonego (Theis, Cooper–Jacob) ani obliczeń z piezometrów obserwacyjnych – dziennik służy do udokumentowania przebiegu pompowania i do wyboru wyniku ustalonego.
Układ ekranu
Moduł otwierasz z paska zlecenia: „Obliczenia → Próbne pompowania”. W danych demonstracyjnych (zlecenie „Budowa hali magazynowej”) jest pompowanie „Studnia S-1” – otwór P-1, schemat 8, m³/h, m, z dziennikiem 20 odczytów.

- „Dodaj” – tworzy nowe pompowanie o nazwie „Pompowanie N” (N = liczba istniejących + 1) z wartościami początkowymi: schemat 6, , , m, , puste. Liczba obok nagłówka listy to liczba pompowań w zleceniu.
- Lista pompowań – nazwa i podpis. Podpis to wynik
k = 7.25·10⁻⁴ m/s(2 cyfry znaczące), gdy obliczenie się udało; w przeciwnym razie „schemat N” albo „schemat N · dziennik” (gdy jest dziennik z co najmniej jednym odczytem głębokości). Menu „⋯” przy pozycji ma „Kopiuj / przenieś do zlecenia…” i usuwanie (pozycja trafia do kosza). - „Podgląd PDF” – podgląd karty bieżącego pompowania (opis w sekcji Generowanie kart). Przycisk jest nieaktywny, gdy nie ma ani poprawnego wyniku , ani dziennika.
- „Generuj karty…” – karty wielu pompowań naraz (do jednego pliku lub osobno). Na liście generatora są tylko pompowania, dla których karta jest gotowa (jak w p. 3).
- „Kosz” – usunięte pompowania; można je przywrócić przez 30 dni. Nad koszem jest „Kopiuj / przenieś…” – kopiowanie lub przenoszenie pompowań (widocznych na liście) do innego zlecenia.
- Nazwa pompowania (np. „Studnia S-1”) – trafia do tytułu karty i nazwy pliku. Obok etykieta rodzaju pozycji „pompowanie”.
- „Historia” – historia zmian pompowania z możliwością przywrócenia wcześniejszej wersji (wymaga połączenia z internetem). Obok wskaźnik autozapisu – zmiany zapisują się same.
- Sekcja „Studnia” – otwór, data, uwagi.
- Sekcja „Schemat obliczeniowy” – schemat, wzór, dane wejściowe.
Niżej, po przewinięciu, są sekcje „Wiele pomiarów (n)”, „Dziennik pompowania (n odczytów)” i „Wynik”. Moduł nie ma prawego panelu podglądu – wynik jest na dole edytora, a karta w „Podgląd PDF”. Nad sekcjami pojawia się lista ostrzeżeń walidacji (patrz Typowe problemy).
Wprowadzanie danych
Studnia

- „Otwór” – lista otworów zlecenia. Wybór otworu włącza przycisk „Pobierz z otworu”; na karcie otwór występuje jako „Otwór (studnia)” i „Nr otworu pompowanego”.
- „Data pompowania” – data badania (na karcie: „Data badania”).
- „Uwagi” – tekst dowolny, drukowany na karcie pod wynikami („Uwagi: …”).
- „Pobierz z otworu” – kopiuje dane z pola „Piezometr/studnia” wybranego otworu (szczegóły niżej).
- Lista schematu obliczeniowego (14 pozycji – patrz Schematy obliczeniowe).
- Wzór wybranego schematu w zapisie tekstowym, np.
k = 0,732·Q / [s·(2H − s)] · [lg(R/r) + 0,217·ξ]. Pod nim przypomnienie: „Q w m³/s (w polu wpisz m³/h – przeliczenie automatyczne), k w m/s.” - „Wzór na zasięg leja R” – automatycznie albo ręcznie (patrz Zasięg leja depresji R).
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Otwór” | – | otwór, w którym wykonano studnię | lista otworów zlecenia; placeholder „Wybierz otwór” |
| „Data pompowania” | data | dzień pompowania | na karcie w nagłówku i w „Założeniach obliczeniowych” |
| „Uwagi” | – | opis pompowania | np. „Pompowanie jednostopniowe, stabilizacja po 6 h.” |
„Pobierz z otworu”. Pole „Piezometr/studnia” otworu ma 12 wartości (góra filtra, długość filtra, rura podfiltrowa, średnica, rura osłonowa, kryza, rodzaj „p”/„s”, wydatek, depresja, współczynnik filtracji, wydatek jednostkowy, promień leja). Do pompowania trafiają:
| Wartość z otworu | Pole pompowania | Przeliczenie |
|---|---|---|
| „Wydatek studni” [m³/h] | bez zmian | |
| „Depresja w studni” [m] | bez zmian | |
| „Średnica piezometru/studni” [mm] | [m] | |
| „Długość filtra” [m] | bez zmian | |
| „Promień leja depresji” [m] | bez zmian |
Wartość równa 0 w otworze nie nadpisuje wartości w pompowaniu (zostaje dotychczasowa). Gdy pole „Piezometr/studnia” jest puste lub błędne, pojawia się komunikat „Otwór nie ma uzupełnionego pola „Piezometr/studnia””; po skopiowaniu – „Pobrano dane piezometru/studni”.
Uwaga. Średnica jest zawsze przeliczana na promień, także gdy w pompowaniu był już wpisany inny . W danych demo otwór P-1 ma średnicę piezometru 50 mm – po „Pobierz z otworu” promień zmieni się z 0,0635 m na 0,025 m.
Schemat obliczeniowy
Pod listą schematów i polem „Wzór na zasięg leja R” są pola danych. Widać tylko te pola, których wymaga wybrany schemat (tabela w Schematy obliczeniowe). Liczby zatwierdzasz wyjściem z pola (przecinek lub kropka dziesiętna). Puste pole , , lub oznacza 0; puste , , , , , , – brak wartości.

- „Q – wydatek [m³/h]” – ustalony wydatek pompowania.
- „s – depresja [m]” – depresja w studni (obniżenie zwierciadła przy wydatku ).
- „r – promień studni [m]” – promień studni (filtra).
- „l – czynna długość filtra [m]” – długość czynnej (zanurzonej) części filtra.
- „H – słup wody nad spągiem [m]” – miąższość warstwy wodonośnej o zwierciadle swobodnym przed pompowaniem.
- „ξ – opory studni (puste = auto)” – współczynnik dodatkowych oporów studni niezupełnej.
- „R – zasięg leja (puste = iteracyjnie) [m]” – zasięg leja zadany ręcznie.
| Pole | Jednostka | Opis | Kiedy widoczne / wymagane |
|---|---|---|---|
| „Q – wydatek [m³/h]” | m³/h | wydatek studni; do wzorów przeliczany na m³/s () | zawsze; wymagane |
| „s – depresja [m]” | m | depresja w studni | zawsze; wymagane |
| „r – promień studni [m]” | m | promień studni | zawsze; wymagane ; nowe pompowanie: 0,1 |
| „l – czynna długość filtra [m]” | m | czynna część filtra | zawsze widoczne; wymagane w schematach 3, 7, 9, 11, 12, 13, 14 |
| „M – miąższość warstwy napiętej [m]” | m | miąższość warstwy o zwierciadle napiętym | schematy 1, 2, 4, 5 (wymagane ) |
| „H – słup wody nad spągiem [m]” | m | wysokość zwierciadła statycznego nad spągiem warstwy | widoczne w schematach 6–14; wymagane w 6, 8, 10, 14 |
| „a – odległość od brzegu zbiornika [m]” | m | odległość studni od brzegu zbiornika wody powierzchniowej | widoczne w 4, 5, 9–13; wymagane w 4, 5, 10–13 |
| „m0 – środek filtra nad spągiem [m]” | m | wysokość środka filtra nad spągiem warstwy | tylko schemat 12 (wymagane ) |
| „ε – położenie filtra [-]” | – | współczynnik położenia filtra | schematy 3 i 9; puste lub 0 = 1 |
| „ξ – opory studni (puste = auto)” | – | dodatkowy opór studni niezupełnej | schematy 2, 5, 8; puste = przybliżenie automatyczne |
| „R – zasięg leja (puste = iteracyjnie) [m]” | m | zasięg leja zadany | schematy 1, 2, 6, 8, 14; puste = iteracja |
Uwaga. W schemacie 9 pole „a” ma etykietę „odległość od brzegu zbiornika”, ale we wzorze 9 (warstwa nieograniczona, bez zbiornika) występuje w sumie – zgodnie z GIMSGEO s. 144. Znaczenie w tym schemacie (zapewne zagłębienie górnej krawędzi filtra pod zwierciadłem) jest (do weryfikacji) w BN-71/8950-04. Pole nie jest wymagane – puste daje .
Lista schematów:

Lista wzorów zasięgu leja:

| Pozycja listy | Działanie |
|---|---|
| „automatycznie (wg schematu)” | wartość domyślna; wzór wynika ze schematu (zbiornik → , zwierciadło swobodne → Kusakin, napięte → Sichardt) |
| „R = 575·s·√(H·k) – zwierciadło swobodne” | zawsze wzór Kusakina (gdy podane; bez – jak „automatycznie”) |
| „R = 3000·s·√k – zwierciadło napięte” | zawsze wzór Sichardta |
| „R = 2a – zbiornik powierzchniowy” | zawsze (gdy podane; bez – jak „automatycznie”) |
Wiele pomiarów
Sekcja „Wiele pomiarów (n)” liczy kilka pompowań tej samej studni (np. kolejne stopnie depresji) tym samym schematem i tymi samymi danymi studni. W wierszu podajesz tylko to, co się zmienia; puste komórki biorą wartości z sekcji „Schemat obliczeniowy”.

- Kolumny tabeli: „Nr badania”, „Q [m³/h]”, „s [m]”, „H [m]”, „R zadane [m]”, „Wzór R (sw / nap / 2a)”.
- Tabela pomiarów – edycja jak w arkuszu: zaznacz komórkę i wklej (Ctrl+V) blok z Excela, Enter lub F2 – edycja, strzałki i Tab – nawigacja, Delete – czyszczenie komórki, ikona kosza – usunięcie wiersza, „+” – nowy wiersz, „Wyczyść” – usunięcie wszystkich wierszy.
- Tabela wyników z wierszem „Średnia z n pomiarów”.
| Kolumna | Jednostka | Opis | Puste = |
|---|---|---|---|
| „Nr badania” | – | oznaczenie pomiaru | kolejny numer wiersza |
| „Q [m³/h]” | m³/h | wydatek tego stopnia | z sekcji „Schemat obliczeniowy” |
| „s [m]” | m | depresja tego stopnia | z sekcji „Schemat obliczeniowy” |
| „H [m]” | m | słup wody nad spągiem | z sekcji „Schemat obliczeniowy” |
| „R zadane [m]” | m | zasięg leja zadany dla wiersza | iteracja (patrz uwaga) |
| „Wzór R (sw / nap / 2a)” | tekst | wzór zasięgu leja dla wiersza | wzór z pola „Wzór na zasięg leja R” |
W kolumnie „Wzór R” wpisz: tekst zaczynający się od „sw” lub „sich” → ; od „nap” lub „conf” → ; „2a” lub tekst od „zb” → ; każdy inny niepusty tekst → „automatycznie”.
Wiersz jest liczony, gdy ma wpisaną co najmniej jedną z wartości , , , albo „Nr badania”. Tabela wyników ma kolumny „Nr”, „Q [m³/h]”, „s [m]”, „R [m]”, „Wzór R”, „k [m/s]”, „k [m/d]”. Wiersz z błędem pokazuje komunikat (np. „Uzupełnij: s”) zamiast i nie wchodzi do średniej.
Uwaga. Kolumna „R zadane” nie dziedziczy wartości z pola „R – zasięg leja” sekcji „Schemat obliczeniowy” – pusta komórka oznacza zawsze obliczenie iteracyjne, nawet gdy w sekcji wyżej jest zadane. Jeśli chcesz liczyć z jednym zadanym , wpisz je w każdym wierszu.
Średnia jest arytmetyczna z poprawnych wierszy:
Przykład (zrzut wyżej, schemat 8, dane studni z „Studnia S-1”): stopnie = 4,5/1,2, 6/1,6 i 3/0,8 m³/h/m dają = 7,249·10⁻⁴, 8,386·10⁻⁴ i 6,228·10⁻⁴ m/s ( = 30,0; 43,0; 18,5 m), średnia m/s = 62,964 m/d.
Wynik główny (sekcja „Wynik”, karta) jest zawsze liczony z danych sekcji „Schemat obliczeniowy” – średnia z tabeli go nie zastępuje; na karcie średnia jest w osobnej tabeli „Wyniki pomiarów”.
Dziennik pompowania
Sekcja „Dziennik pompowania (n odczytów)” dokumentuje przebieg pompowania: nagłówek (dane studni, pompy, osoby), odczyty głębokości zwierciadła w czasie, wykres depresji i wynik ustalony. Wzorem był „Dziennik próbnego pompowania” i „Wykres próbnego pompowania” programu GeoStar HS.

- „Wstaw harmonogram odczytów” – wstawia 20 wierszy w czasach 0, 5, 10, 15, 20, 25, 30, 40, 50, 60, 75, 90, 105, 120, 150, 180, 210, 240, 270, 300 min (komunikat „Wstawiono harmonogram 20 odczytów (0–300 min)”). Gdy jest wpisana „Godzina rozpoczęcia”, wiersze dostają też godziny, a gdy dodatkowo „Data rozpoczęcia obserwacji” – daty (z przejściem przez północ). Przycisk działa tylko przy pustej tabeli odczytów (podpowiedź „Dostępne przy pustej tabeli odczytów”).
- „Przenieś do obliczeń (Q, s)” – wpisuje wynik ustalony do pól i sekcji „Schemat obliczeniowy” ( zaokrąglone do 0,001 m; tylko, gdy jest w dzienniku). Komunikat np. „Przeniesiono do obliczeń: Q = 4.5 m³/h, s = 1.200 m”. Przycisk jest nieaktywny, gdy w dzienniku nie ma żadnego odczytu głębokości.
- „Rzędna terenu [m n.p.m.]” – puste (placeholder „z otworu”) = rzędna otworu.
- „Rzędna kryzy [m n.p.m.]”.
- „Zwierciadło statyczne – głębokość [m]” – puste (placeholder „z 1. odczytu”) = pierwsza wpisana głębokość w tabeli.
- „Rodzaj pompowania” (placeholder „np. sprawdzające”).
- „Data rozpoczęcia obserwacji”.
- „Godzina rozpoczęcia”.
- „Pracownik dozoru geologicznego”.
- „Sporządził”.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Rzędna terenu [m n.p.m.]” | m n.p.m. | rzędna terenu przy studni | puste = rzędna otworu |
| „Rzędna kryzy [m n.p.m.]” | m n.p.m. | rzędna kryzy (punktu pomiaru) | tylko na karcie |
| „Zwierciadło statyczne – głębokość [m]” | m | głębokość zwierciadła przed pompowaniem | puste = głębokość z 1. odczytu; podstawa liczenia depresji |
| „Rodzaj pompowania” | – | np. „sprawdzające” | tylko na karcie |
| „Charakterystyka pompy” | – | np. „pompa głębinowa 4″, 0,75 kW” | tylko na karcie |
| „Rodzaj przyrządu pomiaru wydajności” | – | np. „wodomierz” | tylko na karcie |
| „Data rozpoczęcia obserwacji” | data | początek pompowania | puste = data 1. wiersza; używana też do liczenia czasu |
| „Godzina rozpoczęcia” | GG:MM | początek pompowania | tylko dla „Wstaw harmonogram odczytów” |
| „Data zakończenia” | data | koniec pompowania | puste = data ostatniego wiersza |
| „Pracownik dozoru geologicznego” | – | osoba | tylko na karcie |
| „Geolog dokumentujący” | – | osoba | tylko na karcie |
| „Sporządził” | – | osoba | na karcie pod tabelą odczytów |
Pod nagłówkiem jest tabela odczytów (edycja jak w „Wiele pomiarów”: wklejanie z Excela, Enter, strzałki, „Wyczyść”). Podpowiedź pod pustą tabelą: „Wklej odczyty z Excela albo wstaw domyślny harmonogram”.

- „Czas [min] (puste = z godziny)” – czas od rozpoczęcia pompowania; wpisany ma pierwszeństwo przed liczonym z daty i godziny.
- „Głębokość do ZWG [m]” – odczyt głębokości zwierciadła wody; podstawa depresji.
- Podpowiedź o wklejaniu i licznik wierszy.
- „Wyczyść” – usuwa wszystkie odczyty.
| Kolumna | Jednostka | Opis |
|---|---|---|
| „Data” | RRRR-MM-DD | data odczytu; pusta = data poprzedniego wiersza |
| „Godzina” | GG:MM (także GG.MM) | godzina odczytu |
| „Czas [min] (puste = z godziny)” | min | czas od rozpoczęcia |
| „Głębokość do ZWG [m]” | m | głębokość zwierciadła wody od punktu pomiaru |
| „Q [mm]” | mm | odczyt przyrządu pomiaru wydajności (np. wysokość strumienia) – tylko na karcie |
| „Q [m³/h]” | m³/h | wydajność – używana w wyniku ustalonym |
| „Temp. wody [°C]” | °C | temperatura wody |
| „Temp. pow. [°C]” | °C | temperatura powietrza |
| „Klarowność wody” | – | np. „mętna”, „klarowna” |
| „Uwagi” | – | tekst |
Pod tabelą odczytów:

- Tabela „Lp / t [h:mm] / s [m]” – czas od rozpoczęcia (w godzinach i minutach) i obliczona depresja każdego niepustego wiersza.
- Wykres depresji – oś czasu „Czas t [min]” u góry, oś „Depresja s [m]” skierowana w dół. Wymaga co najmniej 2 odczytów z czasem i głębokością (inaczej napis „Wykres s(t) – co najmniej 2 odczyty z czasem i głębokością.”).
- „Wynik ustalony (odczyt n, t = h:mm): s = … m, Q = … m³/h” – wartości, które przeniesie przycisk „Przenieś do obliczeń (Q, s)”.
Jak liczony jest czas. Dla każdego wiersza:
- jeżeli wpisano „Czas [min]” – przyjmowany jest ten czas;
- w przeciwnym razie czas = (data + godzina wiersza) − (data + godzina pierwszego wiersza z godziną);
- wiersz bez daty dziedziczy datę poprzedniego; gdy godzina maleje względem poprzedniego wiersza, doliczana jest doba;
- wiersze przed pierwszą datą dostają „Datę rozpoczęcia obserwacji”, a gdy jej brak – datę liczoną wstecz od pierwszego wiersza z datą;
- wiersz bez czasu i bez godziny nie ma czasu (nie trafia na wykres).
Depresja:
gdzie – „Głębokość do ZWG” w wierszu [m], – „Zwierciadło statyczne – głębokość” albo (gdy puste) pierwsza wpisana głębokość [m].
Wynik ustalony – ostatni wiersz z głębokością; z tego wiersza, a gdy jest pusty – z najbliższego wcześniejszego wiersza z . Moduł nie sprawdza, czy depresja się ustabilizowała – oceń to na wykresie.
Podziałka osi wykresu. Koniec osi to najbliższa „okrągła” wartość maksimum: mantysa maksimum zaokrąglana w górę do 1; 1,5; 2; 2,5; 3; 4; 5; 6; 8; 10 (× potęga 10), z odpowiednio 5, 3, 4, 5, 6, 4, 5, 6, 4, 5 przedziałami. Oś depresji zaczyna się od 0 (albo od ujemnej wielokrotności kroku, gdy są depresje ujemne).
Przykład z danych demo: zwierciadło statyczne = 1,40 m (pierwszy odczyt, 09:00), ostatni odczyt 14:00 – głębokość 2,60 m, = 5:00, m, m³/h – te wartości są w sekcji „Schemat obliczeniowy”.
Wynik

- [m/s] – współczynnik filtracji w zapisie wykładniczym (4 cyfry znaczące).
- [m/d] – , 3 miejsca po przecinku.
- [m] i użyty wzór (np. „R = 575·s·√(H·k)”, „R = 2a”, „R zadane”).
- – współczynnik oporów (tylko schematy 2, 5, 8).
- „Iteracje: n” – liczba kroków pętli (tylko gdy iteracja była wykonywana).
Gdy brakuje danych, zamiast wyniku jest komunikat „Uzupełnij: …” (lista brakujących wielkości), a gdy wynik jest ujemny lub nieskończony – „Wynik niefizyczny – sprawdź dane wejściowe”.
Kopiowanie, historia, kosz
- „Kopiuj / przenieś do zlecenia…” (menu „⋯” pozycji) i „Kopiuj / przenieś…” (pod listą) – kopiują lub przenoszą pompowania do innego zlecenia.
- „Historia” – wcześniejsze wersje pompowania, przywracanie (wymaga sieci i zapisanych zmian).
- „Kosz” – przywracanie usuniętych pompowań przez 30 dni. Usunięcie wymaga potwierdzenia („Pozycja trafi do kosza. Możesz ją przywrócić przez 30 dni.”).
Moduł nie ma importu z plików ani funkcji „Kopiuj z istniejącego”; dane odczytów i pomiarów wklejasz z arkusza do tabel.
Generowanie kart
„Podgląd PDF” otwiera podgląd karty z panelem opcji po prawej.

- „Nr załącznika” – wzorzec numeru; zmienna w
$…$rośnie dla kolejnych kart w kolejności listy (np.2.$4$c→ 2.4c, 2.5c…). Pod polem: „Ta karta: …” – numer wyliczony dla bieżącej karty. Domyślnie$1$. - „Język karty” – „Polski” albo „English” (tłumaczone są nagłówki, opisy i nazwy parametrów).
- „Skala szarości” – karta w odcieniach szarości.
- „Wydruk eko” – „bez wypełnień barwnych – kontury i szrafury”.
- „PDF” – pobranie karty w PDF.
- „DXF (CAD)” – rysunek do programów CAD.
- „SVG” – „Grafika wektorowa – do edycji i wstawienia w raport”.
- „PNG” – „Obraz 300 dpi”.
- „Edytor” – powrót do edycji.
Plik ma nazwę probne_pompowanie_<nazwa> (znaki spoza liter, cyfr i „-” zamieniane na „_”, polskie litery bez ogonków). Karty wielu pompowań tworzysz przyciskiem „Generuj karty…” (tytuł okna „Generuj: próbne pompowanie”).
Z czego składa się karta. Karta ma do trzech rodzajów stron, numerowanych „Strona i/n”:
| Strona | Kiedy jest |
|---|---|
| „Wyniki obliczeń współczynnika filtracji:” | gdy obliczenie się udało |
| „Dziennik próbnego pompowania:” (25 odczytów na stronę) | gdy dziennik ma co najmniej jeden odczyt głębokości |
| „Wykres próbnego pompowania:” | gdy są co najmniej 2 odczyty z czasem i głębokością |
Gdy obliczenie się nie udało, ale jest dziennik, karta ma tylko strony dziennika i wykresu. Dla „Studnia S-1” karta ma 3 strony.



Dane na karcie
Strona „Wyniki obliczeń współczynnika filtracji”
| Element | Zawartość | Warunek |
|---|---|---|
| Nagłówek | firma, tytuł „Wyniki obliczeń współczynnika filtracji:” + nazwa pompowania, „Załącznik n” | zawsze |
| Schemat studni | rysunek w stylu GIMSGEO: grunt (warstwa wodonośna kropkowana; przy zwierciadle napiętym nad nią strop kreskowany), zwierciadło statyczne (linia przerywana z trójkątem), lej depresji, studnia z filtrem, zbiornik (przy schematach ze zbiornikiem); wymiary , (albo przy zbiorniku), , (napięte) lub (swobodne), (studnie niezupełne); napisy „Q = … m³/h”, „s = … m” | zawsze; rysunek poglądowy – proporcje przybliżone |
| Podpis | „Przyjęty schemat obliczeniowy – n. …” | zawsze |
| Wzór | wzór na dla schematu (jak w edytorze) | zawsze |
| „Założenia obliczeniowe” | „Otwór (studnia):”, „Data badania:”, „Norma:” BN-71/8950-04, „Ruch wody:” ustalony, pojedyncza studnia | zawsze |
| Tabela danych | Parametr / Symbol / Wartość / Jednostka – pola widoczne w schemacie i wypełnione (np. wydatek m³/h, depresja , promień studni , czynna długość filtra , słup wody nad spągiem ) | zawsze |
| „Wyniki obliczeń” | współczynnik filtracji w m/s, m/d i cm/s; zasięg leja depresji [m]; wzór na zasięg leja; współczynnik oporów studni ; liczba iteracji | zawsze („—”, gdy nie dotyczy) |
| „Wyniki pomiarów” | Nr badania, Q [m³/h], s [m], H [m], R [m], Wzór R, k [m/s], k [m/d]; wiersz „Średnia” z i średnim | gdy tabela „Wiele pomiarów” ma wiersze |
| „Uwagi:” | tekst pola „Uwagi” | gdy wypełnione |
| Przypis | wzory zasięgu leja i przybliżenia | zawsze |
Strony „Dziennik próbnego pompowania”
Tabela nagłówka (pierwsza strona dziennika):
| Lewa kolumna | Prawa kolumna |
|---|---|
| „Nazwa zlecenia” | „X” (współrzędna otworu) |
| „Nr otworu pompowanego” | „Y” (współrzędna otworu) |
| „Rzędna terenu” (z dziennika lub otworu) | „H” (rzędna otworu) |
| „Rzędna kryzy” | „Rodzaj pompowania” |
| „Charakterystyka pompy” | „Rodzaj przyrządu pomiaru wydajności” |
| „Data rozpoczęcia obserwacji” | „Data zakończenia” |
| „Pracownik dozoru geologicznego” | „Geolog dokumentujący” |
Tabela odczytów: „Lp”, „Data”, „Godzina”, „Czas od rozp. pompowania [h]” (h:mm), „Głębokość do ZWG [m]”, „Depresja [m]”, „Q [mm]”, „Q [m³/h]”, „Temp. wody [°C]”, „Temp. pow. [°C]”, „Klarowność wody”, „Uwagi” – 25 wierszy na stronę, liczby z przecinkiem i 2 miejscami po przecinku. Na ostatniej stronie dziennika: „Sporządził: …” (puste – wykropkowane miejsce).
Strona „Wykres próbnego pompowania”
Wykres depresji od czasu (oś „Czas t [min]” u góry, „Depresja s [m]” w dół, punkty połączone linią) i – gdy punktów jest najwyżej 40 – tabela „Lp / Czas [min] / Depresja [m]”.
Interpretacja i obliczenia
Oznaczenia
| Symbol | Jednostka | Znaczenie |
|---|---|---|
| m/s | współczynnik filtracji | |
| m³/s | wydatek studni (w polu wpisujesz m³/h; ) | |
| m | depresja w studni | |
| m | promień studni | |
| m | czynna długość filtra | |
| m | miąższość warstwy wodonośnej o zwierciadle napiętym | |
| m | wysokość zwierciadła statycznego nad spągiem warstwy (zwierciadło swobodne) | |
| m | wysokość zwierciadła w studni nad spągiem podczas pompowania, | |
| m | zasięg leja depresji | |
| m | odległość studni od brzegu zbiornika wody powierzchniowej (w schemacie 9 – patrz uwaga w Schemat obliczeniowy) | |
| m | wysokość środka filtra nad spągiem warstwy | |
| – | współczynnik położenia filtra (domyślnie 1) | |
| – | współczynnik dodatkowych oporów filtracyjnych studni niezupełnej | |
| – | logarytm dziesiętny; – naturalny; – area sinus hiperboliczny |
Wszystkie wzory pochodzą z BN-71/8950-04 w postaci podanej w podręczniku GIMSGEO (s. 141–145); w geocore są w pliku src/lib/pumping.ts.
Schematy obliczeniowe
| Nr | Etykieta w aplikacji | Zwierciadło | Zbiornik | Używa | Wymagane dane |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | „Otwór zupełny, zwierciadło napięte” | napięte | – | tak | |
| 2 | „Otwór niezupełny, warstwa o ograniczonej miąższości, zwierciadło napięte” | napięte | – | tak | (+ dla auto) |
| 3 | „Otwór niezupełny, warstwa o nieograniczonej miąższości, zwierciadło napięte” | napięte | – | nie | |
| 4 | „Otwór zupełny, zwierciadło napięte, wpływ zbiornika powierzchniowego” | napięte | tak | nie | |
| 5 | „Otwór niezupełny, zwierciadło napięte, wpływ zbiornika powierzchniowego” | napięte | tak | nie | (+ dla auto) |
| 6 | „Otwór zupełny, zwierciadło swobodne” | swobodne | – | tak | , |
| 7 | „Otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy spągu warstwy” | swobodne | – | nie | |
| 8 | „Otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy zwierciadle” | swobodne | – | tak | , (+ dla auto) |
| 9 | „Otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy zwierciadle, warstwa nieograniczona” | swobodne | – | nie | |
| 10 | „Otwór zupełny, zwierciadło swobodne, wpływ zbiornika powierzchniowego” | swobodne | tak | nie | , , |
| 11 | „Otwór niezupełny, zw. swobodne, wpływ zbiornika, filtr przy spągu” | swobodne | tak | nie | |
| 12 | „Otwór niezupełny, zw. swobodne, wpływ zbiornika, filtr odsunięty od spągu” | swobodne | tak | nie | |
| 13 | „Otwór niezupełny, zw. swobodne, wpływ zbiornika, warstwa nieograniczona” | swobodne | tak | nie | |
| 14 | „Otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, poprawka Forchheimera” | swobodne | – | tak | , , |
„Używa ” – występuje we wzorze, więc jest liczone iteracyjnie razem z albo zadane. W pozostałych schematach jest liczone po wyznaczeniu , tylko informacyjnie (wynik, rysunek).
Schemat 1 – otwór zupełny, zwierciadło napięte
Filtr na całej miąższości warstwy napiętej; przepływ radialny do zasięgu (wzór Dupuita–Thiema).
Schemat 2 – otwór niezupełny, warstwa ograniczona, zwierciadło napięte
Filtr krótszy od miąższości ; dodatkowy opór dopływu do studni niezupełnej ujmuje .
Schemat 3 – otwór niezupełny, warstwa nieograniczona, zwierciadło napięte
Miąższość warstwy praktycznie nieograniczona względem długości filtra – i nie występują.
Schemat 4 – otwór zupełny, zwierciadło napięte, wpływ zbiornika
Studnia w odległości od brzegu zbiornika (rzeki, jeziora) zasilającego warstwę – zasięg leja zastępuje (metoda zwierciadlanego odbicia).
Schemat 5 – otwór niezupełny, zwierciadło napięte, wpływ zbiornika
Schemat 6 – otwór zupełny, zwierciadło swobodne
Filtr na całej wysokości słupa wody ; wzór Dupuita dla zwierciadła swobodnego ().
Schemat 7 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy spągu
Filtr przylega do spągu warstwy wodonośnej.
Schemat 8 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy zwierciadle
Filtr przylega do hydrostatycznego (statycznego) poziomu wody.
Schemat 9 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, filtr przy zwierciadle, warstwa nieograniczona
Schemat 10 – otwór zupełny, zwierciadło swobodne, wpływ zbiornika
Schemat 11 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, wpływ zbiornika, filtr przy spągu
Schemat 12 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, wpływ zbiornika, filtr odsunięty od spągu
Wyrażenie ma sens fizyczny, gdy (filtr odsunięty od spągu na tyle, że logarytm jest określony); w przeciwnym razie wynik jest niefizyczny.
Schemat 13 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, wpływ zbiornika, warstwa nieograniczona
W edytorze i na karcie wyświetlana jest tylko postać dla ; aplikacja sama przełącza się na drugą postać, gdy (jak w GIMSGEO s. 145).
Schemat 14 – otwór niezupełny, zwierciadło swobodne, poprawka Forchheimera
Poprawka Forchheimera wymaga – inaczej pierwiastek czwartego stopnia nie istnieje (komunikat „Uzupełnij: l ≤ 2h”).
Współczynnik oporów ξ
W schematach 2, 5 i 8 występuje . Gdy pole „ξ – opory studni (puste = auto)” jest puste, aplikacja przyjmuje przybliżenie typu Muskata ():
- w schematach 2 i 5 za podstawiana jest miąższość warstwy napiętej , w schemacie 8 – słup wody ;
- , gdy (filtr na całej miąższości – studnia zupełna) albo gdy , lub nie są dodatnie.
Uwaga. W schematach 2, 5 i 8 pole nie jest wymagane. Gdy zostawisz , przybliżenie da i studnia zostanie policzona jak zupełna – bez ostrzeżenia. Przy studni niezupełnej zawsze wpisz albo .
Zasięg leja depresji R
Aplikacja ma trzy wzory na [m] ( w m/s, , , w m):
| Wzór | Nazwa | Stosowany automatycznie |
|---|---|---|
| zbiornik powierzchniowy (zwierciadlane odbicie) | schematy ze zbiornikiem (4, 5, 10–13), gdy podano | |
| wzór Kusakina | schematy ze zwierciadłem swobodnym, gdy podano | |
| wzór Sichardta | pozostałe (zwierciadło napięte; swobodne bez ) |
Kolejność wyboru przy „automatycznie (wg schematu)”: najpierw (schemat ze zbiornikiem i podane), potem Kusakin (zwierciadło swobodne i podane), w końcu Sichardt. Wybór ręczny w polu „Wzór na zasięg leja R” (albo w kolumnie „Wzór R” tabeli pomiarów) wymusza wzór; gdy wymuszony wzór nie ma danych ( lub ), stosowana jest kolejność automatyczna. Na liście wyboru wzory nie mają nazw autorów – opisane są jako „zwierciadło swobodne” / „zwierciadło napięte” / „zbiornik powierzchniowy”.
Uwaga. Wzór ręczny zmienia wynik tylko w schematach, w których występuje we wzorze na (1, 2, 6, 8, 14). W pozostałych wpływa jedynie na pokazany zasięg leja.
Iteracja k ↔ R
W schematach 1, 2, 6, 8 i 14 bez zadanego współczynnik zależy od , a od . Aplikacja liczy kolejne przybliżenia:
- start: m, ;
- krok : z wybranego wzoru zasięgu, ;
- koniec, gdy , najwyżej 100 kroków.
Liczba kroków jest w sekcji „Wynik” („Iteracje: n”) i na karcie („Liczba iteracji k ↔ R”). Gdy jest zadane, iteracji nie ma (wynik „R zadane”). Na koniec przeliczane jest na m/d () i – na karcie – na cm/s ().
Przykład liczbowy – „Studnia S-1”
Dane (schemat 8): m³/h m³/s, m, m, m, m, – auto, – iteracyjnie (Kusakin).
- Współczynnik oporów ():
- Po 7 iteracjach m.
- Współczynnik filtracji:
czyli 62,631 m/d (karta: cm/s).
Przy wymuszonym wzorze Sichardta („R = 3000·s·√k – zwierciadło napięte”) te same dane dają m i m/s (6 iteracji) – wybór wzoru zasięgu zmienia tu o ok. 14%.
Przykłady z testów (src/lib/pumping.test.ts):
| Dane | Wynik |
|---|---|
| schemat 1, m³/h, m, m, m, m (zadane) | m/s, 0 iteracji |
| schemat 6, m³/h, m, m, m | m/s, m (Kusakin), 7 iteracji |
Rząd wielkości k
Dla orientacji – typowe zakresy współczynnika filtracji (wartości przybliżone, literaturowe; aplikacja ich nie stosuje):
| Grunt | [m/s] |
|---|---|
| żwiry | – |
| piaski grube i średnie | – |
| piaski drobne | – |
| piaski pylaste | – |
| pyły, gliny | – |
Wynik demo ( m/s) odpowiada piaskom średnim do grubych.
Typowe problemy
| Komunikat | Gdzie | Co zrobić |
|---|---|---|
| „Uzupełnij: Q, s, …” | sekcja „Wynik”, tabela pomiarów, karta | wpisz wymienione wielkości. Możliwe pozycje: Q, s, r (muszą być > 0), M (schematy 1, 2, 4, 5), H > s (6, 8, 10, 14 – musi być większe od depresji), a (schematy ze zbiornikiem), l (3, 7, 9, 11–14), m0 (12), l ≤ 2h (14 – filtr nie może być dłuższy niż ) |
| „Wynik niefizyczny – sprawdź dane wejściowe” | sekcja „Wynik” | lub nieskończone – zwykle (zadany zasięg mniejszy od promienia studni), w schemacie 12 , w schemacie 11 lub 13 zbyt mała odległość względem ; sprawdź jednostki ( w metrach, nie w milimetrach) |
| „Dziennik pompowania: czas nie rośnie (wiersz n)” | ostrzeżenie nad edytorem, znacznik na liście | czas w wierszu jest mniejszy lub równy poprzedniemu – popraw godzinę, datę albo „Czas [min]” |
| „Dziennik pompowania: odstęp między odczytami ponad 7 dni (wiersz n) – sprawdź datę” | ostrzeżenie nad edytorem | zwykle błędna data w wierszu |
| „Otwór nie ma uzupełnionego pola „Piezometr/studnia”” | po „Pobierz z otworu” | uzupełnij pole „Piezometr/studnia” w otworze albo wpisz dane ręcznie |
| „Podgląd PDF” nieaktywny | lista | brak wyniku i brak odczytów głębokości w dzienniku – uzupełnij dane |
| „Wstaw harmonogram odczytów” nieaktywny | dziennik | tabela odczytów nie jest pusta – użyj „Wyczyść” albo dopisz wiersze ręcznie |
| „Wykres s(t) – co najmniej 2 odczyty z czasem i głębokością.” | dziennik | uzupełnij godzinę lub „Czas [min]” i głębokość w co najmniej 2 wierszach |
Inne wskazówki:
- Wynik zbyt duży o rząd wielkości – sprawdź, czy jest w m³/h (nie w l/s: 1 l/s = 3,6 m³/h) i w metrach.
- nie zmienia się po zmianie „Wzór na zasięg leja R” – w schematach 3, 4, 5, 7, 9–13 nie występuje we wzorze; zmienia się tylko pokazany zasięg.
- Średnia z pomiarów różni się od wyniku głównego – to zamierzone: wynik główny liczony jest z sekcji „Schemat obliczeniowy”, a średnia z wierszy tabeli. Do sprawozdania wybierz wartość świadomie.