29. Nośność fundamentu bezpośredniego
Sprawdzenie stopy lub ławy fundamentowej wg PN-EN 1997-1 – stan graniczny nośności (wyparcie podłoża, warstwy słabsze do głębokości 2B, przesuw) i stan graniczny użytkowalności (osiadanie wg PN-81/B-03020), z kartą obliczeń do sprawozdania.
W aplikacji: Obliczenia → Nośność fundamentu
Wstęp
Moduł „Nośność fundamentu” liczy nośność fundamentu bezpośredniego (stopy lub ławy) o podstawie prostokątnej wg PN-EN 1997-1 (Eurokod 7) i jego osiadanie wg PN-81/B-03020. Wzorem był moduł „Nośność fundamentu” programu GIMSGEO (podręcznik GIMSGEO, s. 151–165). Obliczenie obejmuje:
- stan graniczny nośności (SGN):
- wartości obliczeniowe oddziaływań, mimośród obciążenia, warunek rdzenia (, ), efektywne pole podstawy ;
- nośność podłoża w poziomie posadowienia – w warunkach bez odpływu i z odpływem (PN-EN 1997-1, załącznik D), ze współczynnikami zagłębienia i nachylenia terenu wg BS 8004;
- nośność warstw leżących do głębokości 2B poniżej podstawy (metoda fundamentu zastępczego);
- nośność na przesuw (z odpływem i bez odpływu);
- stan graniczny użytkowalności (SGU): naprężenia pod środkiem fundamentu, osiadanie pierwotne i wtórne warstewek, osiadanie całkowite i głębokość strefy aktywnej;
- rozkład nacisku w podstawie (naciski w narożach, odrywanie) i współczynnik podatności podłoża .
Skąd moduł bierze dane. Wymiary, posadowienie i obciążenia wpisujesz sam. Warstwy gruntu z parametrami (γ, φ′, c′, su, M0, M) pobierasz przyciskiem „Pobierz warstwy z otworu” z wybranego otworu zlecenia – z „Parametrów dodatkowych” wydzieleń albo z parametrów przypisanej warstwy geotechnicznej (patrz Statystyka, skąd zwykle pochodzą wartości charakterystyczne). Głębokość zwierciadła wody pobierana jest z otworu (najpłytsze nawiercone zwierciadło). Po pobraniu tabelę warstw możesz dowolnie zmieniać – zmiany dotyczą tylko tego obliczenia, nie otworu.
Dokąd oddaje wyniki. Wynikiem jest czterostronicowa karta „Wyniki obliczeń nośności fundamentu” (PDF, DXF, SVG, PNG), którą dołączasz jako załącznik do dokumentacji. Dla fundamentów na palach zobacz Pale LCPC.
Uwaga. Moduł nie ma osobnego trybu „ława”. Ławę liczysz jako długi prostokąt: = szerokość ławy, = jej długość (np. 20 m), obciążenia – całkowite na tej długości. Tak zbudowany jest przykład demonstracyjny „Ława Ł-1” (1,2 × 20 m, V = 3600 + 1200 kN). Program zawsze przyjmuje i .
Układ ekranu

- „Dodaj” – tworzy nowe obliczenie o nazwie „Fundament F-n” z wartościami domyślnymi (stopa 2 × 2 m, = 0,6 m, D = 1,2 m, zestaw DA2, obciążenia zerowe, brak warstw). Liczba obok nagłówka to liczba obliczeń w zleceniu.
- Obliczenie na liście („Stopa S-1”) – kliknij, aby otworzyć je w edytorze. Pod nazwą widać skrót wyniku: „wykorzystanie N% · s = x mm” (wykorzystanie nośności decydującego przypadku i osiadanie) albo „brak danych”. Menu „…” zawiera „Kopiuj / przenieś do zlecenia…”, ikona kosza usuwa obliczenie (trafia do kosza na 30 dni).
- Drugie obliczenie („Ława Ł-1”) – przykład ławy liczonej jako długi prostokąt.
- „Podgląd PDF” – otwiera podgląd karty wyników. Przycisk jest nieaktywny, dopóki obliczenie nie ma żadnej warstwy gruntu.
- „Generuj karty…” – karty wielu obliczeń naraz (jeden PDF lub DXF).
- „Kopiuj / przenieś…” – kopiowanie lub przenoszenie zaznaczonych obliczeń do innego zlecenia.
- „Kosz” – usunięte obliczenia (przywracanie przez 30 dni).
- „Nazwa” – nazwa obliczenia na liście; obok etykieta „obliczenie”.
- „Historia” – historia zmian obliczenia z możliwością przywrócenia wcześniejszej wersji. Zmiany zapisują się automatycznie (wskaźnik zapisu obok).
- „Stan graniczny nośności” – panel wyników SGN (prawa kolumna, przeliczany na bieżąco).
- „Stan graniczny użytkowalności” – osiadanie i głębokość strefy aktywnej.
Edytor składa się z sekcji: „Otwór i obiekt”, „Geometria”, „Obciążenia stałe (charakterystyczne)”, „Obciążenia zmienne (charakterystyczne)”, „Współczynniki częściowe” i „Warstwy gruntu”. Wszystkie pola liczbowe przyjmują przecinek lub kropkę dziesiętną; wartość zapisuje się po opuszczeniu pola. Wyniki w prawym panelu i na karcie liczone są od nowa po każdej zmianie.
Wprowadzanie danych
Otwór i obiekt

- „Otwór” – lista otworów zlecenia („Wybierz otwór”). Otwór jest źródłem warstw i zwierciadła wody, a na karcie – rzędnej terenu w nagłówku.
- „Nazwa obiektu” – nazwa fundamentu w tytule karty („Wyniki obliczeń nośności fundamentu: nazwa”). Gdy pole jest puste, na karcie pojawia się nazwa obliczenia z listy.
- „Pobierz warstwy z otworu” – zastępuje tabelę „Warstwy gruntu” wydzieleniami wybranego otworu.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Otwór” | – | otwór, z którego pobierane są warstwy | bez wyboru przycisk pobrania pokazuje komunikat „Wybierz otwór” |
| „Nazwa obiektu” | – | tytuł karty | np. „Stopa fundamentowa S-1 (słup osi A/3)” |
Co robi „Pobierz warstwy z otworu”:
- dla każdego wydzielenia otworu tworzy wiersz z nazwą „warstwa geotechniczna · symbol gruntu” (np. „III · gp”), stropem i spągiem;
- parametry γ, φ′, c′, su, M0, M bierze najpierw z „Parametrów dodatkowych” wydzielenia (symbole alternatywne:
gamma/γ/g,phi/φ/fi/φ',c/c',su/cu,M0,M), a gdy ich brak – z warstwy geotechnicznej przypisanej do wydzielenia (po nazwie w kolumnie „Warstwa” albo po symbolu i stanie gruntu); - kolumnę „Spoisty (1/0)” ustawia na 1 dla gruntów spoistych i organicznych;
- wskaźnik skonsolidowania β = M0/M ustala z symbolu gruntu (tabela w części „Interpretacja i obliczenia”);
- pole „hw” w sekcji „Geometria” zastępuje najpłytszą głębokością nawierconego zwierciadła wody (jeśli otwór ma zwierciadło).
Komunikaty po pobraniu: „Pobrano n warstw” albo „Pobrano n warstw (k bez φ′/su – uzupełnij)”; gdy otwór nie ma wydzieleń – „Otwór nie ma wydzieleń”.
Uwaga. Pobranie warstw nadpisuje całą tabelę „Warstwy gruntu”, w tym ręczne poprawki. Parametry na stałe zmieniaj w otworze lub w warstwie geotechnicznej, a w tym module – tylko na potrzeby jednego obliczenia.
Geometria

Oś i to osie rzutu fundamentu (rysunek „Przyjęty schemat obliczeniowy” na karcie). Program przyjmuje (szerokość) i (długość) i odpowiednio przypisuje mimośrody i siły poziome do kierunków B i L.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi (domyślnie / „Stopa S-1”) |
|---|---|---|---|
| „x [m]” | m | wymiar fundamentu w kierunku osi x | 2 / 2,2 |
| „y [m]” | m | wymiar fundamentu w kierunku osi y | 2 / 2,6 |
| „ex [m]” | m | mimośród przyłożenia obciążenia (siły V) w kierunku osi x | 0 / 0; daje moment względem osi y |
| „ey [m]” | m | mimośród w kierunku osi y | 0 / 0; moment względem osi x |
| „hf [m]” | m | wysokość fundamentu | 0,6 / 0,6; ramię sił poziomych |
| „γf [kN/m³]” | kN/m³ | ciężar objętościowy materiału fundamentu (beton) | 25 / 25 |
| „D [m]” | m | głębokość posadowienia (poziom podstawy) | 1,2 / 1,4 |
| „hw [m] (puste = brak)” | m p.p.t. | głębokość zwierciadła wody | puste / 2,4; puste pole = brak wody |
| „hz1 [m]” | m | miąższość zasypki na odsadzce z lewej strony (w osi x) | 0,6 / 0,8 |
| „γz1 [kN/m³]” | kN/m³ | ciężar objętościowy zasypki 1 | 18 / 18 |
| „hz2 [m]” | m | miąższość zasypki z prawej strony | 0,6 / 0,8 |
| „γz2 [kN/m³]” | kN/m³ | ciężar objętościowy zasypki 2 | 18 / 18 |
| „α [°]” | ° | nachylenie podstawy fundamentu | 0 |
| „β [°]” | ° | nachylenie powierzchni terenu | 0 |
| „b – od skarpy [m]” | m | odległość fundamentu od krawędzi skarpy | 0 = brak korekty współczynnika nachylenia terenu |
Puste pole liczbowe (poza „hw”) zapisuje się jako 0.
Obciążenia stałe i zmienne

- „Obciążenia stałe (charakterystyczne)” – .
- „Obciążenia zmienne (charakterystyczne)” – (oznaczenia jak w GIMSGEO).
Obie sekcje mają te same pola. Wpisuj wartości charakterystyczne – współczynniki , program stosuje sam.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi („Stopa S-1”: stałe / zmienne) |
|---|---|---|---|
| „V [kN]” | kN | siła pionowa przekazywana na fundament (bez ciężaru fundamentu i zasypek – te program dolicza) | 950 / 300 |
| „Hx [kN]” | kN | siła pozioma w kierunku osi x, przyłożona w poziomie wierzchu fundamentu | 40 / 25 |
| „Hy [kN]” | kN | siła pozioma w kierunku osi y | 0 / 0 |
| „Mx [kNm]” | kNm | moment względem osi x | 0 / 0 |
| „My [kNm]” | kNm | moment względem osi y | 60 / 30 |
Współczynniki częściowe

- „Zestaw” – podejście obliczeniowe EC7; wybór wpisuje komplet współczynników poniżej.
- „γG”, „γQ” – współczynniki do oddziaływań (zestaw A).
- „γφ′”, „γc′”, „γsu”, „γγ” – współczynniki do parametrów gruntu (zestaw M).
- „γR;v”, „γR;h” – współczynniki nośności i przesuwu (zestaw R).
- „k (tarcie)” – współczynnik tarcia na styku fundament–grunt.
- „Współczynnik zagłębienia (BS 8004)” – włącza współczynniki ; domyślnie wyłączony ().
- „Pomiń ciężar fundamentu i zasypki” – zeruje , , i ramię sił poziomych (gdy ciężar i momenty od sił poziomych są już w zadanych obciążeniach).
- „Pełna tabela naprężeń i osiadań na karcie” – na karcie wszystkie warstewki zamiast pierwszych 24.

- Dostępne zestawy: „DA2: A1 + M1 + R2”, „DA1/1: A1 + M1 + R1”, „DA1/2: A2 + M2 + R1”, „DA3: A1 + M2 + R3” oraz „Własne”.
Wartości zestawów (z kodu, FACTOR_SETS w src/lib/foundation.ts):
| Zestaw | γG | γQ | γφ′ | γc′ | γsu | γγ | γR;v | γR;h |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „DA2: A1 + M1 + R2” (domyślny, zalecany w Polsce) | 1,35 | 1,5 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,4 | 1,1 |
| „DA1/1: A1 + M1 + R1” | 1,35 | 1,5 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
| „DA1/2: A2 + M2 + R1” | 1,0 | 1,3 | 1,25 | 1,25 | 1,4 | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
| „DA3: A1 + M2 + R3” | 1,35 | 1,5 | 1,25 | 1,25 | 1,4 | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
- Zmiana zestawu nie zmienia wartości „k (tarcie)”.
- Ręczna zmiana dowolnego współczynnika przełącza listę na „Własne”.
- dla fundamentów betonowanych w gruncie, dla gładkich prefabrykatów.
| Pole | Opis | Domyślnie |
|---|---|---|
| „γG” | oddziaływania stałe niekorzystne | 1,35 |
| „γQ” | oddziaływania zmienne niekorzystne | 1,5 |
| „γφ′” | tangens kąta tarcia wewnętrznego | 1,0 |
| „γc′” | spójność efektywna | 1,0 |
| „γsu” | wytrzymałość na ścinanie bez odpływu | 1,0 |
| „γγ” | ciężar objętościowy gruntu | 1,0 |
| „γR;v” | nośność pionowa podłoża | 1,4 |
| „γR;h” | nośność na przesuw | 1,1 |
| „k (tarcie)” | tarcie na styku fundament–grunt, | 1 |
Warstwy gruntu

- Tabela warstw – jeden wiersz na warstwę; kolumny opisane niżej (tabelę przewija się w poziomie). Wiersz „+” dodaje warstwę, ikona kosza na końcu wiersza ją usuwa.
- Podpowiedź – „Zaznacz komórkę i wklej (Ctrl+V) blok z Excela. Enter – edycja, strzałki – nawigacja.” Wklejany blok wypełnia kolejne kolumny od zaznaczonej komórki, nadmiarowe wiersze są dopisywane. Obok liczba wierszy.
- „Wyczyść” – usuwa wszystkie warstwy.
- Ostrzeżenia obliczeń – komunikaty pod tabelą (pomarańczowe), patrz „Typowe problemy”.
| Kolumna | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Warstwa” | – | nazwa warstwy | na karcie i w wynikach (np. „Warstwa III · gp”) |
| „Strop [m]” | m p.p.t. | głębokość stropu | wiersze bez stropu/spągu lub ze spągiem ≤ stropu są pomijane |
| „Spąg [m]” | m p.p.t. | głębokość spągu | ostatnia warstwa jest przedłużana w dół, gdy strefa sięga głębiej |
| „Spoisty (1/0)” | – | 1 – grunt spoisty, 0 – niespoisty | decyduje o szerokości fundamentu zastępczego (2B) |
| „γ [kN/m³]” | kN/m³ | ciężar objętościowy | puste = 19 |
| „φ′ [°]” | ° | efektywny kąt tarcia wewnętrznego | puste lub 0 = brak obliczenia z odpływem |
| „c′ [kPa]” | kPa | spójność efektywna | puste = 0 |
| „su [kPa]” | kPa | wytrzymałość na ścinanie bez odpływu | puste lub 0 = brak obliczenia bez odpływu |
| „M0 [MPa]” | MPa | edometryczny moduł ściśliwości pierwotnej | puste = warstwa nie osiada (osiadanie zaniżone) |
| „M [MPa]” | MPa | edometryczny moduł ściśliwości wtórnej | puste = |
| „β [-]” | – | wskaźnik skonsolidowania | puste = 1 |
Warstwę, na której spoczywa podstawa, program wybiera jako tę, w której leży głębokość D (gdy D jest poniżej profilu – ostatnią). W przykładzie „Stopa S-1” (D = 1,4 m) jest to „II · p+z”.
Panel wyników

Prawy panel pokazuje skrót obliczeń. Wartości niespełniające warunku są czerwone.
| Wiersz | Znaczenie |
|---|---|
| „Vd [kN]” | obliczeniowa siła pionowa |
| „B′ × L′ [m]” | wymiary efektywne podstawy |
| „Mimośród” | „OK” albo „> B/6” (wypadkowa poza rdzeniem) |
| „Rd (z odpływem) [kN]” / „Rd (bez odpływu) [kN]” | nośność obliczeniowa w poziomie posadowienia – przypadek decydujący (mniejsze ) |
| „Wykorzystanie” | w procentach |
| „Warstwa nazwa (h = x m)” | wykorzystanie fundamentu zastępczego na stropie warstwy leżącej do 2B poniżej podstawy (gorszy z przypadków) |
| „Przesuw (z odpływem)” / „Przesuw (bez odpływu)” | na przesuw (tylko przy siłach poziomych) |
| „Osiadanie s [mm]” | osiadanie całkowite; czerwone, gdy > 50 mm |
| „Głębokość strefy [m]” | miąższość strefy aktywnej poniżej podstawy |
Ten sam przykład z momentem stałym = 700 kNm (wypadkowa poza rdzeniem):

- „> B/6” – warunek rdzenia niespełniony. Program nadal liczy nośność dla zredukowanej podstawy (tu B′ = 1,14 m), ale wykorzystanie przekracza 100% (czerwone), a pod tabelą warstw pojawia się ostrzeżenie:

Uwaga. Osiadanie liczone jest dla obciążenia osiowego (naprężenia pod środkiem podstawy), więc mimośród nie zmienia wartości – w przykładzie nadal 12,9 mm.
Generowanie kart
Podgląd PDF

- „Edytor” – powrót do edytora.
- „Nr załącznika” – wzorzec numeru załącznika; zmienna w
$…$rośnie dla kolejnych kart (np.2.$4$c→ 2.4c, 2.5c…). Pod polem – numer tej karty („Ta karta: 2.”), wynikający z kolejności nazw obliczeń. - „Język karty” – język opisów karty („Polski” lub „English”; wszystkie etykiety karty mają wersję angielską).
- „Skala szarości” – podgląd i eksport w odcieniach szarości.
- „Wydruk eko” – „bez wypełnień barwnych – kontury i szrafury”.
- „PDF” – pobranie karty (plik
nosnosc_fundamentu_<nazwa>.pdf). - „DXF (CAD)” – karta jako rysunek DXF.
- „SVG” – grafika wektorowa do edycji i wstawienia w raport.
- „PNG” – obraz 300 dpi.
Generowanie wielu kart

- „Zaznacz wszystkie (n/m)” – zaznacza obliczenia na liście (Shift + klik zaznacza zakres). Obok filtr „Wszystkie badania”, numer załącznika każdej karty, pole „Nazwa zestawu, np. Obiekt A” z przyciskiem „Zapisz zestaw” (zapamiętany wybór), po prawej „Nr załącznika” i „Wykaz załączników” z przyciskiem „Przypisz numery na stałe”.
- „Spis załączników (xlsx)” – arkusz z listą kart i numerów.
- „Język kart”.
- „Wydruk” – „Kolorowy”, „Skala szarości”, „Eko – bez wypełnień barwnych”.
- „DXF” – wszystkie zaznaczone karty jako DXF.
- „PDF (n)” – jeden PDF z zaznaczonymi kartami, w kolejności nazw (albo wykazu załączników).
Do generatora trafiają tylko obliczenia, które mają co najmniej jedną warstwę.
Dane na karcie
Karta ma 4 strony A4 z nagłówkiem: wykonawca i jego adres (z danych zlecenia, a gdy ich brak – z otworu), tytuł „Wyniki obliczeń nośności fundamentu: nazwa obiektu”, numer załącznika; w stopce „Strona i/4”.
Strona 1 – schemat i założenia

| Element | Zawartość |
|---|---|
| „Przyjęty schemat obliczeniowy” | rzut fundamentu ze słupem, osiami x/y, punktem przyłożenia obciążenia „(ex, ey)” i wymiarami; przekrój w kierunku x z siłą Hx i momentem My; przekrój w kierunku y z siłą V i momentem Mx (wartości stałe); profil podłoża z warstwami, fundamentem na głębokości D i znakiem zwierciadła wody |
| „Założenia obliczeniowe” → „Geometria i parametry przyjętych materiałów” | tabela „Parametr / Symbol / Wartość / Jednostka”: x, y, hf, hz1, hz2, D, hw, α, β, b, γz1, γz2, γbeton, ex, ey |
| „Obciążenia charakterystyczne” | wiersze „stałe” i „zmienne”, kolumny V, Hx, Hy, Mx, My |
Strona 2 – współczynniki, parametry, oddziaływania obliczeniowe

| Element | Zawartość |
|---|---|
| „Współczynniki częściowe” | nazwa zestawu (lub „własny”), γG, γQ, γφ′, γc′, γsu, γγ, γR;v, γR;h, k |
| „Parametry geotechniczne (wartości charakterystyczne)” | Warstwa, Strop–spąg, Spoisty (tak/nie), γ, φ′, c′, su, M0, M, β |
| „Wyniki obliczeń” → „Oddziaływania obliczeniowe, mimośród, pole efektywne” | B, L; ; ; wypór [kPa]; ; ; ; ; ; „Warunek e′B ≤ B/6, e′L ≤ L/6” (spełniony ✓ / niespełniony ✗); B′, L′; A′ |
Strona 3 – nośność, przesuw, osiadanie

| Element | Zawartość |
|---|---|
| „Nośność podłoża w poziomie posadowienia” | jeden wiersz na warunki („bez odpływu”, „z odpływem”): parametry obliczeniowe ( albo , ), (bez odpływu: „π + 2”), współczynniki , q [kPa], , , , z ✓/✗ (lub komunikat błędu) |
| „Warstwy do głębokości 2B (fundament zastępczy)” | dla każdej warstwy ze stropem w strefie 2B: „h, b, B″ × L″, V′d” i tabela jak wyżej. Sekcja tylko wtedy, gdy taka warstwa istnieje |
| „Nośność na przesuw” | warunki (z odpływem z , bez odpływu), , , ; dla „bez odpływu” dodatkowo „(Rd ≤ 0,4Vd: ✓/✗)”. Bez sił poziomych – „Brak sił poziomych.” |
| „Stan graniczny użytkowalności – osiadania” | wiersz „q, σ0ρ, λ = 1; strefa do głębokości … m poniżej podstawy (σzd ≤ 0,2σzρ)”; tabela warstewek: z, h, Warstwa, σzρ, σzγ, σzq, σzs, σzd, s′, s″, s (domyślnie do 24 wierszy, wszystkie po zaznaczeniu „Pełna tabela naprężeń i osiadań na karcie”); podsumowanie „s′ = …, s″ = …; s = Σsi = … mm ≤ smax = 50 mm ✓” |
| przypis | podstawy obliczeń (PN-EN 1997-1 zał. D, BS 8004, PN-81/B-03020), zastrzeżenie o parametrach i lista ostrzeżeń („Uwagi: …”) |
Uwaga. W kolumnie „b, s, i, d, g (c)” karta pokazuje tylko współczynniki dla członu spójności (indeks c). Współczynniki dla członów q i γ (np. , ) są liczone, ale nie są drukowane.
Strona 4 – wykresy

| Element | Zawartość |
|---|---|
| Rzut podstawy | prostokąt B × L, pole efektywne B′ × L′ (niebieskie), rdzeń B/3 × L/3 (przerywany), wypadkowa (zielona – w rdzeniu, czerwona – poza), naciski w narożach [kPa] (ujemne – czerwone), „qmax”, „qmin”. Podpis „Rzut podstawy: pole efektywne, rdzeń przekroju i rozkład nacisku (wartości obliczeniowe)” |
| Wykres „σz [kPa]” | σzρ, 0,2·σzρ (przerywana), σzq, σzd w funkcji z [m p.p.t.], linia „zmax” – spąg strefy aktywnej |
| Wykres „s [mm]” | osiadanie punktu na głębokości z, |
| Wykres „Δs [mm]” | słupki osiadania warstewek: s′ (pierwotne, czerwone) i s″ (wtórne, niebieskie) |
| Tabela | „Nacisk średni (obliczeniowy)” ; „Nacisk maksymalny / minimalny” ; „Odrywanie podstawy” (nie ✓ / „tak – wypadkowa poza rdzeniem ✗”); „Współczynnik podatności podłoża (q / s)” [MN/m³] |
Przy mimośrodzie poza rdzeniem (przykład z = 700 kNm) rzut pokazuje odrywanie – ujemny nacisk w narożach po jednej stronie:

Interpretacja i obliczenia
Wszystkie wzory pochodzą z packages/frontend/src/lib/foundation.ts. Oznaczenia: indeks k – wartość charakterystyczna, d – obliczeniowa; kN/m³.
1. Wymiary, ciężar własny, wypór
Ciężar fundamentu i zasypek na odsadzkach (każda zasypka zajmuje połowę rzutu w osi x, ramię ):
Ciśnienie wody w poziomie posadowienia (wypór):
Opcja „Pomiń ciężar fundamentu i zasypki” daje i zeruje ramię w momentach od sił poziomych.
2. Wartości obliczeniowe oddziaływań
Momenty charakterystyczne (, – siły pionowe stałe i zmienne):
Momenty obliczeniowe:
3. Wartości obliczeniowe parametrów gruntu
4. Mimośród, rdzeń, pole efektywne
Mimośrody przypisywane są do kierunków B i L (, ) zależnie od tego, który wymiar jest krótszy. Warunek rdzenia:
Wymiary i pole efektywne:
Kąt siły poziomej względem kierunku L′: .
5. Naciski w narożach i odrywanie
Rozkład liniowy nacisku obliczeniowego:
i to największa i najmniejsza z czterech wartości. Gdy – odrywanie podstawy (wypadkowa poza rdzeniem; rozkład liniowy przestaje obowiązywać). Przy rozkład jest trójkątny: , .
6. Nośność w warunkach bez odpływu
Gdy warstwa ma (PN-EN 1997-1, wzór D.1):
| Współczynnik | Wzór | Uwagi |
|---|---|---|
| nachylenie podstawy | α w radianach | |
| kształt | ||
| nachylenie obciążenia | dla ; w przeciwnym razie błąd „H > A′·su – przekroczona nośność na przesuw” | |
| zagłębienie (BS 8004) | tylko z opcją „Współczynnik zagłębienia (BS 8004)”, inaczej 1 | |
| nachylenie terenu (BS 8004) | β w radianach; korekta odległości od skarpy – p. 8 |
Naprężenie od nadkładu w poziomie podstawy (całkowite, z ciężarów warstw profilu):
7. Nośność w warunkach z odpływem
Gdy warstwa ma (PN-EN 1997-1, wzór D.2):
Współczynniki nośności (, minimalnie 0,01°):
| Grupa | q | γ | c |
|---|---|---|---|
| nachylenie podstawy | |||
| kształt | |||
| nachylenie obciążenia | |||
| zagłębienie (BS 8004) | |||
| nachylenie terenu (BS 8004) |
Wykładnik (siła pozioma pod kątem θ do kierunku L′):
Wyrażenie w nawiasie , jest ograniczane od dołu do 0. Bez opcji „Współczynnik zagłębienia (BS 8004)” .
Nadkład efektywny i ciężar gruntu pod podstawą:
gdzie to ciężar warstwy pod podstawą. Woda w strefie do głębokości poniżej podstawy daje pełny ciężar z wyporem (bez interpolacji).
Dla warstwy spoistej z podanym zarówno , jak i liczone są oba przypadki; decyduje przypadek z mniejszym .
8. Korekta współczynnika nachylenia terenu przy skarpie
Gdy i , współczynniki , , rosną liniowo z odległością od skarpy do 1 przy (Buildings Department 2017, jak w GIMSGEO):
9. Nośność obliczeniowa i wykorzystanie
10. Warstwy do głębokości 2B – fundament zastępczy
Sprawdzana jest każda warstwa, której strop leży poniżej podstawy, ale nie głębiej niż ( – zagłębienie stropu warstwy poniżej podstawy). Poszerzenie fundamentu zastępczego:
| Grunt warstwy | ||
|---|---|---|
| spoisty („Spoisty (1/0)” = 1) | ||
| niespoisty |
gdzie – naprężenie efektywne od ciężaru gruntu z (pod wodą ). Mimośrody i wymiary efektywne:
(znak jak znak mimośrodu w poziomie posadowienia – moment od siły poziomej zwiększa mimośród)
Nośność liczona jest wzorami z p. 6–7 dla parametrów tej warstwy, głębokości , szerokości (we współczynnikach zagłębienia) i obciążenia .
11. Nośność na przesuw
Warunek (opór boczny pominięty). Sprawdzany tylko przy .
Z odpływem (gdy warstwa pod podstawą ma φ′):
Bez odpływu (gdy warstwa ma su):
oraz informacyjnie warunek – do sprawdzenia, gdy między fundament a podłoże spoiste może dostać się woda lub powietrze (na karcie „(Rd ≤ 0,4Vd: ✓/✗)”; nie wpływa na wynik ✓/✗ przesuwu).
12. Osiadanie (SGU) wg PN-81/B-03020
Obliczenie dla wartości charakterystycznych i obciążenia osiowego, naprężenia pod środkiem fundamentu (metoda punktów środkowych).
Nacisk w podstawie i naprężenie pierwotne w poziomie posadowienia:
Współczynnik rozkładu naprężeń pod narożem prostokąta (Boussinesq, wzór Steinbrennera), , :
Dla każdej warstewki (środek na głębokości poniżej podstawy):
Osiadanie warstewki o grubości (λ = 1 – czas budowy dłuższy niż rok):
– moduł wtórny z kolumny „M”, a gdy pusta – . Warstwa bez nie osiada (ostrzeżenie).
Podział na warstewki i zasięg strefy:
- grubość warstewki , skracana do granicy warstwy;
- obliczenie kończy się, gdy jednocześnie i (spąg strefy aktywnej ), albo na spągu profilu (nie płycej niż ), albo po 40 m;
- warunek SGU: mm (PN-EN 1997-1, zał. H) – wartość stała.
Osiadanie punktu na głębokości (wykres „s [mm]”) to suma osiadań warstewek leżących poniżej .
13. Wskaźnik skonsolidowania β
Przy „Pobierz warstwy z otworu” β ustalane jest z symbolu gruntu (consolidationBeta):
| Grunt | Symbol zaczyna się od | β |
|---|---|---|
| niespoisty | ż, z, po (żwiry, pospółki) | 1,0 |
| niespoisty | pr, ps (piaski grube, średnie) | 0,90 |
| niespoisty | pozostałe (pd, pπ, p…) | 0,80 |
| spoisty | i (iły) | 0,80 |
| spoisty | pozostałe | 0,75 |
Tabela PN-81/B-03020 rozróżnia grunty spoiste A (0,90), B (0,75), C (0,60), D (0,80) – program przyjmuje uproszczenie powyżej; dla gruntów grupy A i C popraw β ręcznie.
14. Współczynnik podatności podłoża
( – nacisk charakterystyczny z p. 12, – osiadanie pod środkiem). Na karcie w MN/m³.
Przykład liczbowy – „Stopa S-1”
Dane demonstracyjne zlecenia „Budowa hali magazynowej”: stopa 2,2 × 2,6 m, = 0,6 m, D = 1,4 m, = 2,4 m, zasypki 0,8 m (18 kN/m³), obciążenia stałe V = 950 kN, Hx = 40 kN, My = 60 kNm, zmienne V = 300 kN, Hx = 25 kN, My = 30 kNm, zestaw DA2. Podstawa w warstwie „II · p+z” (γ = 18,5 kN/m³, φ′ = 31°, M0 = 60 MPa, β = 0,8).
| Wielkość | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| 25 · 0,6 · 2,2 · 2,6 | 85,8 kN | |
| 18 · 0,8 · 1,1 · 2,6 | 41,2 kN | |
| = 2,4 m > D | 0 | |
| 1,35 · (950 + 85,8 + 82,4) + 1,5 · 300 | 1959,5 kN | |
| 1,35 · 40 + 1,5 · 25 | 91,5 kN | |
| 60 + 30 + (40 + 25) · 0,6 | 129,0 kNm | |
| 1,35 · (129 − 30) + 1,5 · 30 | 178,7 kNm | |
| 178,65 / 1959,5 | 0,091 m ≤ B/6 = 0,367 m ✓ | |
| , | 2,2 − 2 · 0,091 = 2,02; 2,60 | 5,25 m² |
| φ = 31° | 20,63 / 32,67 / 23,59 | |
| , | 1 + 0,776 · sin 31°; 1 − 0,3 · 0,776 | 1,400; 0,767 |
| siła wzdłuż B (θ = 90°) | 1,563 | |
| , | , | 0,928; 0,885 |
| 0,3 · 17 + 1,1 · 18,5 | 25,45 kPa | |
| woda 2,4 m ≤ D + B′ = 3,42 m: 18,5 − 9,81 | 8,69 kN/m³ | |
| 5,25 · (25,45 · 20,63 · 1,400 · 0,928 + 0,5 · 8,69 · 2,02 · 23,59 · 0,767 · 0,885) | 4314 kN | |
| , wykorzystanie | 4314 / 1,4; 1959,5 / 3081 | 3081 kN; 64% ✓ |
| warstwa „III · gp” (h = 0,40 m, spoista, b = h/4 = 0,10 m) | B″ × L″ = 2,09 × 2,70 m, V′d = 2005 kN; bez odpływu: = 1,154, = 0,955, q = 32,85 kPa | = 2298 kN, 87% ✓ |
| przesuw z odpływem | = 1418,2 kN, = 31°: 1418,2 · tan 31° / 1,1 | = 774,7 kN, 12% ✓ |
| nacisk SGU | 1418,2 / (2,2 · 2,6) | 247,9 kPa |
| pierwsza warstewka (z = 1,60 m, h = 0,40 m) | σzd = 221,7, σzs = 25,4 kPa; s′ = 221,7 · 0,4 / 60 000; s″ = 25,4 · 0,4 / 75 000 | 1,48 + 0,14 mm |
| osiadanie, strefa | 13 warstewek, = 6,30 m poniżej podstawy | s = 12,9 mm ≤ 50 mm ✓ |
| naciski w narożach | = 342,6 kPa, = 0,249 | 427,8 / 257,4 kPa, bez odrywania |
| 247,9 / 0,01287 | 19,3 MN/m³ |
Wartości kontrolne z testów (foundation.test.ts): dla φ = 30° = 18,40, = 30,14, = 20,09; ; dla B × L = 2 × 3 m, = 600 kN i : = 200 kPa, = 0.
Normy i źródła
- PN-EN 1997-1 (Eurokod 7) – wartości obliczeniowe, podejścia DA1/DA2/DA3, załącznik D (nośność), załącznik H (osiadania graniczne);
- BS 8004 – współczynniki zagłębienia i nachylenia terenu;
- Buildings Department (Hongkong) 2017 – korekta współczynnika nachylenia terenu przy skarpie;
- PN-81/B-03020 – naprężenia (metoda punktów środkowych, wzór Steinbrennera), osiadania pierwotne i wtórne, wskaźnik skonsolidowania β;
- podręcznik GIMSGEO, moduł „Nośność fundamentu” (s. 151–165).
Typowe problemy
| Komunikat (dosłownie) | Gdzie | Przyczyna i co zrobić |
|---|---|---|
| „Brak warstw gruntu” | pod tabelą warstw | tabela pusta lub wiersze bez poprawnego stropu/spągu. Wybierz otwór i kliknij „Pobierz warstwy z otworu” albo wpisz warstwy |
| „Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” | nad edytorem, na liście | obliczenie nie ma żadnej warstwy – „Podgląd PDF” jest nieaktywny |
| „Mimośród przekracza B/6 lub L/6 (rdzeń podstawy)” | pod tabelą warstw, na karcie | wypadkowa poza rdzeniem; zwiększ wymiar fundamentu w kierunku mimośrodu albo przesuń słup (ex, ey) |
| „Efektywne wymiary podstawy ≤ 0” | pod tabelą warstw | mimośród ≥ B/2 lub L/2 – nośność nie jest liczona |
| „Warstwa „nazwa” bez parametrów wytrzymałościowych (φ′ lub su)” | pod tabelą warstw | warstwa, na której stoi fundament, nie ma ani φ′, ani su; uzupełnij parametry |
| „H > A′·su – przekroczona nośność na przesuw” | karta, kolumna „Vd/Rd” | w warunkach bez odpływu – nie istnieje; zmniejsz siłę poziomą lub powiększ podstawę |
| „Osiadanie x mm > 50 mm (EC7, zał. H)” | pod tabelą warstw, na karcie | przekroczone osiadanie dopuszczalne |
| „Nie wszystkie warstwy mają M0 – osiadanie może być zaniżone” | pod tabelą warstw, na karcie | któraś warstwa nie ma M0. Uwaga: ostrzeżenie pojawia się także, gdy brak M0 dotyczy warstwy nad podstawą (np. gleby), która w osiadaniu nie bierze udziału |
| „Wybierz otwór” | komunikat | „Pobierz warstwy z otworu” bez wybranego otworu |
| „Otwór nie ma wydzieleń” | komunikat | otwór bez warstw – uzupełnij go w module Otwory |
| „Pobrano n warstw (k bez φ′/su – uzupełnij)” | komunikat | część warstw nie ma parametrów wytrzymałościowych – uzupełnij je w tabeli lub w warstwach geotechnicznych |
Inne uwagi praktyczne:
- Wykorzystanie > 100% przy małym fundamencie i słabszej warstwie niżej – sprawdź wiersze „Warstwa … (h = …)” w panelu wyników; decydować może warstwa w strefie 2B, a nie warstwa pod podstawą (w przykładzie „III · gp”: 87% wobec 64% w poziomie posadowienia).
- Brak wiersza „Przesuw” – brak sił poziomych () albo warstwa pod podstawą nie ma ani φ′, ani su.
- Zmiana zestawu przywraca współczynniki – wybór zestawu nadpisuje wszystkie γ (bez k). Własne wartości wpisz po wyborze zestawu.