11. Stratygrafia CPT
Przypisanie przedziałów głębokości sondowań CPT do gruntów słownika (stratygrafia), propozycja ze stref klasyfikacji, dodawanie nowych gruntów i wykorzystanie stratygrafii na przekrojach, w otworach i eksportach.
W aplikacji: Sondowania → Stratygrafia CPT
Wstęp
Sondowanie statyczne nie daje próbek gruntu – klasyfikacja ze stref SBTn (Robertson 2010) albo nomogramu Marra mówi o typie zachowania gruntu, nie o jego nazwie wg PN. Moduł „Stratygrafia CPT” pozwala geologowi nadać przedziałom głębokości sondowań konkretne grunty ze słownika (np. „ps – Piasek średni”, „gp – Glina piaszczysta”), patrząc jednocześnie na wykresy , , strefy klasyfikacji wszystkich sondowań zlecenia i nomogram Robertsona.
Skąd moduł bierze dane. Wszystkie sondowania z modułu „Sondowania CPT” tego zlecenia (rozdział Sondowania statyczne (CPT/CPTU)) – ich interpretację, warstwy i strefy liczone z ustawień każdego sondowania (metoda klasyfikacji, , , granice własne). Grunty – ze słownika gruntów (PN-86 i grunty dodane przez organizację).
Dokąd oddaje dane. Stratygrafia jest zapisywana w sondowaniu (lista przedziałów „od–do–grunt”) i używana w:
- przekrojach geotechnicznych – kolumna litologii przy osi sondowania (przełącznik „litologia” przy badaniu na liście przekroju) i automatyczna korelacja warstw między badaniami (rozdział Przekroje geotechniczne),
- „Utwórz warstwy otworu z warstw CPT…” w module „Sondowania CPT” – grunt warstwy otworu bierze się najpierw ze stratygrafii,
- „Zestawienie badań” – „DXF 3D otworów” (otwory i stratygrafia CPT jako polilinie 3D na warstwach gruntów) i okno „Wielkości warstwowe”,
- „Punkty na mapę” (plan sytuacyjny i eksport GIS) – warstwy punktów CPT.
Sondowanie bez przypisanej stratygrafii nie ma na przekroju kolumny litologii (rysowane są tylko wykresy).
Uwaga. Stratygrafia nie zmienia interpretacji CPT (stref, parametrów, warstw w module „Sondowania CPT”). To osobna, opisowa warstwa danych. Rodzaj gruntu do obliczeń wymuszasz w tabeli „Wydzielenie warstw” sondowania.
Układ ekranu
Moduł otwierasz z menu zlecenia: „Sondowania → Stratygrafia CPT” (adres /mission/<id>/m/cpt-stratigraphy). Bez sondowań CPT moduł pokazuje komunikat „Brak sondowań CPT w zleceniu – dodaj je w module „Sondowania CPT”.”

- Przyciski sondowań (CPTU-1, CPTU-2, CPT-3…) – pokazują lub ukrywają kolumnę sondowania (przycisk wciśnięty = widoczna).
- „Rzędne (wyrównanie do m n.p.m.)” – kolumny przesunięte wg rzędnych terenu; oś opisana rzędnymi zamiast głębokości.
- Skala pionowa – 20, 30, 40 (domyślnie), 60 albo 80 px / m.
- Kolumna sondowania – opis niżej.
- „Zaznaczenie” – lista zaznaczonych przedziałów i instrukcja: „Przeciągnij po kolumnie, żeby zaznaczyć przedział (Shift – kolejny, także w innym sondowaniu). Klik zaznacza całą warstwę.” Bez zaznaczenia: „Brak zaznaczenia.”; pod spodem pole „Grunt” („Wybierz grunt…” – lista gruntów słownika z wyszukiwaniem).
- „Przypisz” – przypisuje zaznaczone przedziały do wybranego gruntu (nieaktywne bez gruntu albo zaznaczenia).
- „Usuń przypisanie” – usuwa grunt z zaznaczonych przedziałów.
- „Nowy grunt” – dodaje grunt do słownika organizacji.
- „Ze stref SBT” – propozycja stratygrafii ze stref klasyfikacji.
- „Litologia –
” – tabela przypisanej stratygrafii każdego widocznego sondowania („Brak przypisanej stratygrafii.” gdy pusta).
Pod przyciskami jest nomogram Robertsona (2010) SBTn z punktami wszystkich widocznych sondowań ( – ); punkty z zaznaczonych przedziałów są wyróżnione na pomarańczowo.
Kolumna sondowania

Kolumna ma od lewej:
| Element | Opis |
|---|---|
| Oś | Głębokość [m] co 1 m (przy „Rzędne…” – rzędna [m n.p.m.]). |
| Pasek stref | Warstwy wydzielone w sondowaniu, w kolorach stref SBTn (albo Marra – zgodnie z „Metodą klasyfikacji” sondowania). Najechanie: „Strefa 6: Piaski do piasków pylastych (0.30–2.60 m)” (liczby z kropką dziesiętną). |
| „qt [MPa]” | Krzywa (czerwona); skala wspólna dla wszystkich kolumn (od 0 do 1,05 × największe , nie mniej niż 5 MPa). |
| „Rf [%]” | Krzywa (zielona), 0–10 %. |
| „grunt” | Przypisana stratygrafia: prostokąty w kolorze gruntu z symbolem (gdy przedział jest dość wysoki); najechanie – nazwa gruntu i zakres. |
Zaznaczanie przedziałów i przypisywanie gruntu

- Przeciągnięcie po kolumnie – zaznacza przedział (pomarańczowy prostokąt). Głębokości przyciągane są do 0,05 m.
- Lista zaznaczenia – „CPTU-1: 0.95–2.45 m” (aplikacja wypisuje głębokości z kropką).
- Kolejny przedział z Shift – przeciągnięcie z wciśniętym Shift dodaje przedział, także w innym sondowaniu („CPTU-2: 0.45–1.95 m”).
Sposoby zaznaczania:
| Czynność | Wynik |
|---|---|
| Przeciągnięcie | Przedział od miejsca naciśnięcia do zwolnienia przycisku (krok 0,05 m). |
| Shift + przeciągnięcie | Kolejny przedział – dotychczasowe zaznaczenie zostaje. |
| Kliknięcie (bez przeciągania) | Cała warstwa pod kursorem: przedział przypisanej stratygrafii, a gdy go nie ma – warstwa wydzielona ze stref. |
| Kliknięcie wiersza w tabeli „Litologia – …” | Zaznacza ten przedział. |
Po wybraniu gruntu w polu „Grunt” kliknij „Przypisz”:

- Kolumna „grunt” – przypisany przedział (tu „ps” w CPTU-1).
- „Litologia – CPTU-1” – tabela: zakres „od–do m” i grunt z kolorem; kliknięcie wiersza zaznacza przedział.
- Kosz („Wyczyść stratygrafię CPTU-1”) – usuwa całą stratygrafię sondowania (bez potwierdzenia).
Komunikaty: „Przypisano do gruntu ps”, „Usunięto przypisanie”, przy błędzie zapisu „Nie udało się zapisać stratygrafii”.
Zasady zapisu przedziałów (z kodu):
- granice zaokrąglane są do 0,001 m; przedział o zerowej długości jest pomijany,
- nowy przedział zastępuje w swoim zakresie wcześniejsze przypisania – przedziały nachodzące są przycinane albo dzielone na dwa,
- sąsiednie przedziały tego samego gruntu są scalane, a lista jest sortowana po głębokości,
- „Usuń przypisanie” wycina zakres zaznaczenia (powstaje luka bez gruntu).
Stratygrafia zapisuje się od razu (bez przycisku „Zapisz”) i jest widoczna w module „Sondowania CPT” w danych sondowania (kopiowana w sekcji „Parametry badania”).
Propozycja ze stref („Ze stref SBT”)
„Ze stref SBT” tworzy stratygrafię automatycznie: każda warstwa wydzielona w sondowaniu dostaje grunt odpowiadający jej strefie. Działa na sondowaniach z zaznaczeniem, a bez zaznaczenia – na wszystkich widocznych.

Grunt strefy (podpowiedź przycisku: „Stratygrafia ze stref SBTn: grunt ze „strefą CPT” w słowniku, a bez niej – domyślny grunt PN-86 strefy (zaznaczone sondowania albo wszystkie widoczne)”):
- pierwszy grunt słownika, który ma ustawioną tę strefę („Strefa CPT” dla SBTn, „Strefa Marra” dla nomogramu Marra),
- gdy żaden – grunt domyślny strefy:
| Strefa SBTn | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 5.1 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Grunt domyślny | i | nm | i | ipi | pi | ppi | pd | po | pg | gz |
| Strefa Marra | M1 | M2 | M3 | M4 | M5 | M0, M6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Grunt domyślny | pr | ps | pd | gp | i | brak |
Warstwy bez odpowiednika są pomijane (luka). Sąsiednie warstwy tego samego gruntu są scalane. Komunikaty: „Utworzono stratygrafię ze stref klasyfikacji” albo „n sondowań bez stref odpowiadających gruntom słownika”.
Uwaga. „Ze stref SBT” zastępuje całą dotychczasową stratygrafię wskazanych sondowań bez pytania o potwierdzenie (na zrzucie ręcznie przypisane „h”, „ps”, „gp”, „pr” w CPTU-2 zostały nadpisane). Jeśli chcesz zachować ręczne przypisania, zaznacz tylko te sondowania, które mają dostać propozycję. Poprzedni stan przywrócisz przez „Historia” sondowania w module „Sondowania CPT”.
Propozycja jest punktem wyjścia: popraw ją ręcznie (zaznacz przedział → grunt → „Przypisz”), np. dodaj nasyp lub humus przy powierzchni, których strefy CPT nie rozróżniają.
Nowy grunt
„Nowy grunt” dodaje grunt do słownika organizacji – będzie dostępny we wszystkich zleceniach organizacji (także w otworach i przekrojach). Przycisk jest nieaktywny w zleceniu bez organizacji („Zlecenie bez organizacji – brak słownika do zapisu”).

- „Symbol” – skrót gruntu, np. „Gpz” (zapisywany w postaci znormalizowanej).
- „Nazwa” – pełna nazwa, np. „glina piaszczysta zwięzła”.
- „Kolor” – kolor wypełnienia.
- „Szrafura” – wzór: DiagonalLines, CrossHatch, Dots, HorizontalLines, VerticalLines, Bricks, Crosses, Waves, Dashes, Solid (nazwy angielskie, z podglądem wzoru w kolorze gruntu).
- „Dodaj grunt” – zapis do słownika (nieaktywny bez symbolu lub nazwy). Nowy grunt jest od razu wybrany w polu „Grunt”.
| Pole | Opis | Uwagi |
|---|---|---|
| „Symbol” | Klucz gruntu. | Symbol już istniejący: „Grunt X już jest w słowniku”. |
| „Nazwa” | Opis gruntu (legenda, tabele). | – |
| „Kolor” | Kolor na przekrojach i w legendzie. | Domyślnie #c8b48a. |
| „Szrafura” | Wzór wypełnienia. | Domyślnie Dots. |
Po zapisie: „Dodano grunt X do słownika organizacji”. W kolumnie „grunt” tego modułu przedziały gruntów spoza słownika PN-86 są rysowane szarym kolorem (moduł korzysta z kolorów słownika domyślnego); kolor i szrafura z okna „Nowy grunt” są używane w innych miejscach programu (do weryfikacji). Słownik gruntów (w tym przypisanie „Strefa CPT” / „Strefa Marra” używane przez „Ze stref SBT”) edytujesz w ustawieniach organizacji.
Widok wg rzędnych

Przy włączonym „Rzędne (wyrównanie do m n.p.m.)” kolumny są przesunięte w pionie tak, by ta sama rzędna była na tej samej wysokości (odniesienie: najwyżej położone sondowanie), a oś każdej kolumny opisana jest rzędną (rzędna terenu sondowania − głębokość). Sondowanie bez rzędnej nie jest przesuwane. Zaznaczanie działa jak w widoku głębokości – zapis zawsze w głębokościach.
Użycie na przekrojach
Na przekroju geotechnicznym sondowanie CPT ze stratygrafią ma kolumnę litologii przy osi (bloki w kolorach i szrafurach gruntów), a wykresy CPT rysowane są obok niej. Przełącznik „litologia” przy sondowaniu na liście badań przekroju wyłącza kolumnę dla tego badania. Przedziały stratygrafii biorą udział w automatycznej korelacji warstw między otworami i sondowaniami (grunty o tym samym symbolu). Szczegóły – rozdział Przekroje geotechniczne.
Typowe problemy
| Komunikat / sytuacja | Przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| „Brak sondowań CPT w zleceniu – dodaj je w module „Sondowania CPT”.” | Zlecenie bez sondowań CPT. | Dodaj sondowania. |
| Przyciski „Przypisz” / „Usuń przypisanie” nieaktywne | Brak zaznaczenia (albo gruntu). | Przeciągnij po kolumnie i wybierz grunt. |
| „n sondowań bez stref odpowiadających gruntom słownika” | Żadna warstwa nie ma gruntu dla swojej strefy (np. tylko strefy M0/M6 Marra). | Przypisz grunty ręcznie albo ustaw „Strefa CPT” w słowniku. |
| „Grunt X już jest w słowniku” | Symbol zajęty. | Użyj istniejącego gruntu albo innego symbolu. |
| „Nowy grunt” nieaktywny | Zlecenie bez organizacji. | Przenieś zlecenie do organizacji. |
| „Nie udało się zapisać stratygrafii” | Błąd zapisu (np. brak połączenia). | Ponów po odzyskaniu połączenia. |
| Brak kolumny litologii CPT na przekroju | Sondowanie bez stratygrafii albo wyłączony przełącznik „litologia”. | Przypisz stratygrafię; włącz „litologia”. |
| Kolumna sondowania krótsza niż inne / pusta | Sondowanie bez interpretowanych punktów. | Uzupełnij pomiary w „Sondowania CPT”. |